Ringworm: symptomen, oorzaken & behandeling

Ringworm is een veelvoorkomende schimmelinfectie van de huid die je kunt herkennen aan de typische ronde vorm met een rode, schilferige rand. De medische term hiervoor is tinea corporis, wat letterlijk schimmel op het lichaam betekent. Schimmelinfecties van de huid worden ook wel mycosen genoemd. De naam ringworm kan verwarrend zijn, want ondanks wat de naam suggereert heeft het niets met wormen te maken. De rinkvorm ontstaat doordat de schimmel zich vanuit een centraal punt naar buiten verspreidt, waardoor er een karakteristieke cirkel met een verdichte, rode rand ontstaat.

Deze huidinfectie komt regelmatig voor, vooral bij kinderen en jong volwassenen. Ook ouders van kinderen met een schimmelinfectie op het behaarde hoofd kunnen ringworm ontwikkelen. In feite kan iedereen op elke leeftijd ringworm oplopen, maar sommige mensen zijn er gevoeliger voor dan anderen. Mensen met een verzwakt immuunsysteem, suikerziekte of bestaande huidaandoeningen zoals eczeem of psoriasis hebben een verhoogd risico. Ook als je regelmatig ontstekingsremmende crèmes of zalven gebruikt op je huid, ben je mogelijk vatbaarder voor schimmelinfecties.

Wat ringworm onderscheidt van andere huidaandoeningen is de opvallende rinkvormige groei. De plek begint klein en wordt geleidelijk groter als de schimmel zich verder over je huid verspreidt. Zonder behandeling kunnen deze plekken aanzienlijk uitbreiden, maar gelukkig reageert ringworm over het algemeen goed op behandeling en verdwijnt het volledig zonder blijvende sporen achter te laten.

Ringworm ontstaat wanneer specifieke schimmels, dermatophyten genaamd, je huid binnendringen. Deze dermatophyten zijn bijzonder aangepast om te overleven op de buitenste laag van je huid, de hoornlaag. Ze kunnen niet dieper in je huid groeien, maar wel in de haarzakjes doordringen. Verschillende soorten schimmels kunnen ringworm veroorzaken, waarbij bepaalde soorten vaker voorkomen dan andere. Deze schimmels kunnen naast ringworm ook andere infecties veroorzaken, zoals voetschimmel, schimmelnagels of infecties van het behaarde hoofd.

De verspreiding van deze schimmels gebeurt via microscopisch kleine schimmelsporen die vrijwel overal aanwezig zijn in onze omgeving. Deze sporen zijn buitengewoon veerkrachtig en kunnen langdurig overleven onder uitdagende omstandigheden. Ze kunnen zelfs een wasbeurt in de wasmachine bij 40 graden doorstaan, wat verklaart waarom schimmelinfecties soms hardnekkig kunnen zijn om volledig uit een huishouden te verwijderen.

Je loopt een schimmelinfectie meestal op door direct contact met iemand of iets dat geïnfecteerd is. Kinderen kunnen het bijvoorbeeld van klasgenoten oplopen op school of in de kinderopvang. Soms ontstaat er zelfs een kleine uitbraak van hoofdschimmel op scholen, waarbij de verantwoordelijke schimmels ook ringworm kunnen veroorzaken bij de kinderen zelf of hun ouders. Huisdieren, met name honden, kunnen ook dragers zijn van bepaalde schimmelsoorten en deze overdragen op mensen. Zelfs sommige schimmels die van nature in de grond leven kunnen je huid infecteren.

Publieke ruimtes met vochtige, warme omstandigheden vormen ideale broedplaatsen voor schimmels. Rondlopen op blote voeten in sportzalen, zwembaden, kleedkamers en saunas verhoogt je risico aanzienlijk. Schimmels gedijen namelijk het best onder warme en vochtige omstandigheden, waar ze zich snel kunnen vermenigvuldigen. Ook gezinsleden kunnen besmet raken wanneer één persoon in het huishouden ringworm heeft, hoewel dit gelukkig niet heel vaak gebeurt. Opvallend genoeg ziet men soms hele gezinnen besmet raken na contact met jonge hondjes die ringworm hebben, of na een bezoek aan een kinderboerderij.

Het meest karakteristieke kenmerk van ringworm is de typische ronde vorm die de infectie op je huid vormt. De plek begint meestal klein en groeit vervolgens langzaam maar gestaag naar buiten toe. De rand van deze cirkel is opvallend rood gekleurd en voelt licht verheven aan. Deze rand schilfert vaak, wat betekent dat er kleine stukjes huid kunnen loslaten. Het centrum van de ring kan er relatief normaal uitzien of juist iets lichter zijn dan de omringende huid.

Naast het visuele aspect gaat ringworm gepaard met vervelende fysieke gewaarwordingen. Jeuk is een veelvoorkomend symptoom dat variërend van licht irritant tot behoorlijk storend kan zijn. Sommige mensen ervaren eerder een branderig of prikkelend gevoel op de aangetaste plek. Deze gewaarwordingen kunnen je verleiden om te krabben, wat echter niet aan te raden is omdat dit de infectie verder kan verspreiden en je huid extra kan beschadigen.

Wat de grootte betreft kan ringworm sterk variëren. Sommige plekken blijven relatief klein, ongeveer ter grootte van een muntstuk, terwijl andere aanzienlijk kunnen uitbreiden als ze niet behandeld worden. In het ergste geval kunnen onbehandelde ringwormplekken uitgroeien tot handpalm groot of zelfs groter. De groeisnelheid verschilt per persoon en hangt af van verschillende factoren, zoals je immuunsysteem en de specifieke schimmelsoort die de infectie veroorzaakt.

Bij mensen met een donkerdere huidskleur kan ringworm er iets anders uitzien. De roodheid kan minder opvallend zijn en soms meer verschijnen als een donkerdere of juist lichtere verkleuring van de huid. De schilfering en de karakteristieke rinkvorm blijven echter wel herkenbaar, ongeacht je huidskleur. Het is belangrijk om te weten dat ringworm er op verschillende huidskleuren net iets anders uit kan zien, maar de typische cirkelvorm en uitgroei naar buiten toe blijven constante kenmerken.

Ringworm kan in principe overal op je lichaam verschijnen waar je huid is, maar bepaalde locaties zien we vaker aangetast dan andere. De romp is een veel voorkomende plek, waarbij de borst, rug en buik regelmatig infecties vertonen. Ook de armen en benen worden frequent getroffen, waarbij de schimmelplekken zowel aan de binnen als buitenkant kunnen verschijnen. Het gezicht kan eveneens aangetast worden, hoewel dit over het algemeen wat minder vaak voorkomt dan infecties op de romp of ledematen.

Opvallend is dat ringworm vaak voorkomt op plekken die vatbaar zijn voor vocht en warmte. Denk aan gebieden waar kleding nauw aansluit of waar je veel zweet, zoals onder een riem, bij je oksels of in je liezen. De schimmels die ringworm veroorzaken houden namelijk van deze warme, vochtige omstandigheden en kunnen daar optimaal groeien. Ook plekken die regelmatig in contact komen met geïnfecteerde oppervlakken of dieren lopen meer risico. Als je bijvoorbeeld veel met je handen aan geïnfecteerde dieren komt, kunnen zich daar plekken ontwikkelen.

Bij kinderen zien we ringworm vaak op plekken die veel contact maken met andere kinderen of met de grond, zoals armen en benen. Ouders die zorgen voor een kind met hoofdschimmel ontwikkelen soms ringwormplekken op hun armen of handen, simpelweg door het verzorgen van hun kind. De verspreiding over het lichaam hangt ook samen met hoe de infectie is opgelopen. Contact met een geïnfecteerd huisdier kan plekken veroorzaken op de armen of het gezicht als je het dier aait, terwijl lopen op besmette vloeren eerder kan leiden tot infecties op de voeten die zich dan verder kunnen verspreiden.

Wat het verspreidingspatroon betreft, kan één enkele plek blijven zitten waar het begon, maar soms ontstaan er meerdere plekken verspreid over het lichaam. Dit gebeurt vooral als de schimmel via je handen naar andere lichaamsdelen wordt overgebracht, bijvoorbeeld door krabben aan de geïnfecteerde plek en vervolgens je gezicht of andere lichaamsdelen aan te raken. Het is dan ook belangrijk om tijdens een infectie extra op je handen hygiëne te letten.

De behandeling van ringworm richt zich op het doden van de schimmels die de infectie veroorzaken. Dit gebeurt met antischimmelmiddelen, die er in verschillende vormen bestaan. Voor de meeste gevallen van ringworm volstaat een lokaal toegepaste behandeling, zoals een crème, lotion of zalf die je direct op de aangetaste huid smeert. Het grote voordeel hiervan is dat je de schimmel ter plekke aanpakt zonder dat de rest van je lichaam wordt blootgesteld aan medicatie.

Bij het gebruik van een antischimmelcrème is het belangrijk om niet alleen de zichtbare plek te behandelen, maar ook een ruime rand eromheen. Smeer daarom altijd ongeveer twee centimeter rondom de plek mee in. Dit doe je omdat de schimmel zich mogelijk al iets verder heeft verspreid dan je met het blote oog kunt zien. De behandeling pas je minimaal twee keer per dag toe, gedurende tenminste twee weken. Ook als de plek er al na een week beter uitziet, is het cruciaal om door te gaan met smeren tot de volledige behandelperiode is afgerond. Als je te vroeg stopt, kunnen resterende schimmels opnieuw gaan groeien.

Sommige antischimmelcrèmes kun je rechtstreeks bij de drogist of apotheek kopen zonder recept, andere krijg je voorgeschreven door je huisarts of dermatoloog. Het is wel belangrijk om te beseffen dat niet elke ronde, schilferende plek automatisch ringworm is. Andere huidaandoeningen kunnen er verwarrend veel op lijken. Bij twijfel is het verstandig om eerst even langs je huisarts of dermatoloog te gaan voor een juiste diagnose, voordat je zelf aan de slag gaat met behandeling.

Als de lokale behandeling onvoldoende effect heeft, of als je te maken hebt met een uitgebreide of hardnekkige schimmelinfectie, kan je arts overschakelen op tabletten die je inneemt. Deze systemische behandeling werkt vanuit je lichaam en bereikt de schimmel via je bloedbaan. Dit is vaak effectiever bij grotere of moeilijk te behandelen infecties. Ook mensen met een verzwakt immuunsysteem krijgen sneller deze tabletten voorgeschreven, omdat hun lichaam moeite heeft om de schimmel zelf te bestrijden. Een behandeling met tabletten duurt doorgaans tussen de twee en vier weken.

Deze tabletten worden over het algemeen goed verdragen en veroorzaken weinig bijwerkingen bij de meeste mensen. Heb je in het verleden wel eens leverproblemen gehad, dan is het verstandig om dit te melden aan je arts. In dat geval kan het nodig zijn om af en toe je bloed te laten controleren tijdens de behandeling. Naast medicamenteuze behandeling is goede huidverzorging ondersteunend. Houd de aangetaste gebieden schoon en droog, want schimmels houden van vocht. Draag luchtige kleding en wissel deze regelmatig, vooral als je zweet.

Er bestaan nogal wat misverstanden over de behandeling van ringworm, en het is goed om te weten wat niet helpt om teleurstelling en verlies van tijd te voorkomen. Een veelgehoorde gedachte is dat ringworm vanzelf wel overgaat als je het maar even laat zitten. Hoewel je immuunsysteem inderdaad probeert de schimmel te bestrijden, gaat ringworm zelden vanzelf weg. Sterker nog, zonder behandeling worden de plekken meestal juist groter en kunnen ze zich verspreiden naar andere delen van je lichaam of naar mensen in je omgeving.

Thuisremedies zoals azijn, tea tree olie of knoflook worden soms aangeprezen als natuurlijke oplossingen. Hoewel sommige natuurlijke middelen inderdaad lichte antimicrobiële eigenschappen hebben, zijn ze niet krachtig genoeg om een gevestigde schimmelinfectie effectief te bestrijden. Ze kunnen in het beste geval de symptomen tijdelijk verlichten, maar doden de schimmel niet volledig. Dit kan ertoe leiden dat je denkt dat het beter gaat, terwijl de infectie ondertussen gewoon doorgaat.

Ook crèmes die niet specifiek bedoeld zijn voor schimmelinfecties helpen niet. Gewone vochtinbrengende crèmes of ontstekingsremmende zalven die je misschien in huis hebt voor andere huidproblemen, pakken de oorzaak niet aan. Sterker nog, het gebruik van ontstekingsremmende crèmes kan de situatie zelfs verergeren doordat ze je lokale afweer tijdelijk onderdrukken, waardoor de schimmel juist beter kan groeien.

Een ander misverstand is dat goede hygiëne alleen al voldoende is om van ringworm af te komen. Hoewel hygiëne absoluut belangrijk is om verspreiding te voorkomen, doodt gewoon wassen met water en zeep de schimmels die al in je huid zitten niet. Je hebt echt specifieke antischimmelmiddelen nodig om de infectie te verslaan. Hygiëne is cruciaal als ondersteunende maatregel, maar geen vervanging voor de juiste medicatie.

Is ringworm besmettelijk?

Ja, ringworm is zeker besmettelijk en kan zich verspreiden naar anderen. Je kunt het overdragen door direct huidcontact met iemand die ringworm heeft, maar ook indirect via gedeelde handdoeken, kleding of beddengoed. Gelukkig raken gezinsleden niet altijd besmet, maar waakzaamheid is wel geboden. Door goede handhygiëne te handhaven en direct contact met de aangetaste plekken te vermijden, kun je besmetting van anderen grotendeels voorkomen.

Hoe lang duurt het voordat ringworm overgaat?

Met de juiste behandeling zie je meestal binnen één tot twee weken al duidelijke verbeteringen. De volledige behandeling duurt echter minimaal twee weken met crèmes, en soms twee tot vier weken met tabletten. Ook als de plek er al beter uitziet, is het belangrijk om de behandeling helemaal af te maken. Zonder behandeling kan ringworm weken tot maanden blijven bestaan en zelfs groter worden.

Kan ik ringworm voorkomen?

Ringworm volledig voorkomen is lastig omdat schimmelsporen overal in onze omgeving aanwezig zijn, maar je kunt je risico wel verkleinen. Draag slippers of badschoenen in publieke ruimtes zoals zwembaden en sportzalen, deel geen persoonlijke items zoals handdoeken of kam, en was je handen regelmatig en grondig. Als je huisdieren hebt, laat eventuele verdachte plekken op hun huid controleren door de dierenarts. Ook droge, schone kleding en het vermijden van overmatig zweten helpen.

Wanneer moet ik naar de dokter?

Bezoek je huisarts als je vermoedt dat je ringworm hebt en niet zeker weet of het dat is, want andere huidaandoeningen kunnen er verwarrend veel op lijken. Ga ook als de plekken ondanks behandeling met vrij verkrijgbare crèmes niet verbeteren na twee weken, als de infectie zich verspreidt, of als de plekken erg groot worden. Ook bij koorts, toenemende pijn of als je een verzwakt immuunsysteem hebt, is medisch advies belangrijk.

Komt ringworm terug na behandeling?

Na een succesvolle behandeling verdwijnt ringworm volledig zonder littekens of blijvende sporen achter te laten. Het is echter mogelijk om later opnieuw besmet te raken, vooral als je weer in contact komt met schimmelsporen. Een eerdere infectie maakt je helaas niet immuun voor toekomstige infecties. Door aandacht te blijven besteden aan preventieve maatregelen zoals goede hygiëne kun je een nieuwe infectie wel helpen voorkomen.

Kunnen huisdieren ringworm hebben en overdragen?

Ja, huisdieren kunnen zeker ringworm hebben en deze op mensen overdragen. Honden zijn bekende dragers, vooral jonge puppies. Katten kunnen het ook krijgen en verspreiden. Opvallend is dat huisdieren met ringworm soms geen duidelijke symptomen laten zien, waardoor je niet meteen doorhebt dat ze besmet zijn. Als je ringworm hebt en huisdieren in huis, is het verstandig om ze door de dierenarts te laten controleren en zo nodig te behandelen om heen en weer besmetting te voorkomen.

1. Huidziekten.nl - Informatie over ringworm en schimmelinfecties van de huid