Vitiligo: symptomen, oorzaken & behandeling

Vitiligo is een huidaandoening waarbij je lichaam de melanocyten afbreekt, de cellen die pigment produceren. Pigment geeft je huid, haar en ogen hun kleur. Wanneer deze cellen verdwijnen, ontstaan er witte plekken waar het pigment ontbreekt.

De aandoening komt voor bij ongeveer 0,5 tot 2 procent van de bevolking. In België leven zo'n 55.000 tot 220.000 mensen met vitiligo. Mannen en vrouwen krijgen even vaak vitiligo. Bij de helft van de mensen verschijnen de eerste vlekken voor hun twintigste levensjaar, bij 70 tot 80 procent voor het dertigste jaar.

De precieze oorzaak is nog niet volledig opgehelderd. De meest aanvaarde verklaring is dat vitiligo een auto-immuunziekte is, waarbij je afweersysteem per ongeluk antistoffen maakt tegen je eigen pigmentcellen. Je immuunsysteem ziet deze cellen ten onrechte als indringers en probeert ze te vernietigen. Een andere theorie is dat er een beschermfactor ontbreekt waardoor de pigmentcellen kwetsbaar worden en afsterven door oxidatieve stress. Erfelijkheid speelt zeker een rol. Als een van je ouders of broers of zussen vitiligo heeft, is de kans groter dat jij het ook ontwikkelt. Belangrijk om te weten: vitiligo is absoluut niet besmettelijk.

Het proces waarbij vitiligo ontstaat, vindt plaats op microscopisch niveau. De melanocyten worden geleidelijk afgebroken en verdwijnen uit de aangetaste huidgebieden. Dit gebeurt niet ineens, maar ontwikkelt zich over tijd. Bij de meeste mensen begint vitiligo met een paar kleine, witte vlekjes die geleidelijk groter worden. Het tempo verschilt enorm van persoon tot persoon. Bij sommigen blijft het beperkt tot een paar kleine plekken, bij anderen breiden de vlekken zich uit over grote delen van het lichaam.

Verschillende factoren kunnen vitiligo uitlokken of verergeren. Huidbeschadiging is een belangrijke trigger, zoals brandwonden, schaafwonden of ernstige zonnebrand. Dit wordt het Koebner-effect genoemd. Stress wordt vaak genoemd als trigger, waarbij vlekken verschenen of erger werden na periodes van hevige emotionele of fysieke spanning. Ook zwangerschap, ziekte, infecties en contact met bepaalde chemische stoffen zoals fenolen in rubber kunnen bij gevoelige personen een rol spelen.

Het verloop van vitiligo is onvoorspelbaar. Bij de meeste mensen breiden de vlekken zich geleidelijk uit over de jaren, vaak in periodes met actieve fases afgewisseld met stabiele momenten. Spontane verbetering komt voor maar is zeldzaam. Soms krijgen vlekken op zonblootgestelde plekken gedeeltelijk hun pigment terug, vooral op de romp en armen, maar vrijwel nooit aan handen, voeten, lippen of gezicht. Vitiligo is een chronische aandoening die zonder behandeling doorgaans toeneemt in omvang en aantal.

Het meest kenmerkende symptom zijn de melkwitte huidvlekken zelf. Deze zijn heel scherp begrensd met duidelijk contrast tussen de witte vlekken en je normale huidkleur. De randen zijn vaak iets donkerder dan de omringende huid. Vitiligo veroorzaakt vrijwel geen fysieke klachten. De vlekken doen geen pijn en jeuken niet. Er is geen schilfering, roodheid of zwelling.

Er zijn wel enkele praktische nadelen. De huid op de vitiligovlekken mist bescherming tegen zonlicht. Zonder melanine verbrandt de witte huid extreem gemakkelijk. Dit betekent dat je extra voorzichtig moet zijn in de zon en altijd goede zonbescherming moet gebruiken. Op behaarde delen van je lichaam worden ook de haren wit in de aangetaste gebieden, zoals wenkbrauwen, wimpers, baard of hoofdhaar.

De psychosociale impact is vaak het grootste probleem. De zichtbare verandering van je uiterlijk kan enorme invloed hebben op je zelfbeeld en zelfvertrouwen. Veel mensen ervaren de vlekken als storend, vooral wanneer ze op goed zichtbare plekken zoals het gezicht, handen of armen zitten. Mensen met vitiligo worden soms aangegaapt of krijgen vragen van vreemden. Kinderen worden helaas regelmatig gepest op school. De emotionele impact kan leiden tot gevoelens van schaamte, sociaal isolement en zelfs depressie. Sommige mensen vermijden sociale situaties of kleding die hun huid toont, wat de kwaliteit van leven aanzienlijk kan beïnvloeden.

Een ander aspect is het verhoogde risico op andere auto-immuunziekten. Vooral schildklieraandoeningen komen vaker voor bij mensen met vitiligo. Ook andere auto-immuunziekten zoals diabetes type 1 kunnen vaker voorkomen, hoewel deze combinaties gelukkig zeldzaam zijn.

Vitiligo kan overal op je lichaam ontstaan waar pigmentcellen zitten, maar er zijn duidelijke voorkeurslocaties. De handen en voeten worden vaak getroffen, vooral de bovenkant van handen, vingers, voeten en tenen. De huid tussen vingers en tenen kan ook witte vlekken ontwikkelen. Omdat onze handen zo zichtbaar zijn in sociale interacties, ervaren veel mensen vitiligo hier als bijzonder storend.

Het gezicht is een andere prominente locatie met grote psychosociale impact. Vitiligo verschijnt vaak rond de mond, op de lippen, rond de ogen en oogleden, en rond de neus. Gezichtsvitiligo heeft vaak de grootste emotionele impact omdat het gezicht altijd zichtbaar is en centraal staat in sociale interacties.

Op de romp komen vlekken vaak rond de navel en tepels voor, met vlekken die zich concentrisch eromheen ontwikkelen. Verder kunnen vlekken verspreid voorkomen over borst, buik en rug. De oksels en liesstreek worden eveneens vaak getroffen. Deze huidplooigebieden lijken bijzonder gevoelig, mogelijk door de combinatie van wrijving, vocht en warmte.

Een opvallend kenmerk is dat vlekken vaak symmetrisch voorkomen. Een vlek op je linkerpols gaat vaak gepaard met een vlek op dezelfde plek rechts. Deze bilaterale symmetrie helpt artsen bij het herkennen van vitiligo. Ook de ellebogen en knieën zijn gevoelige locaties, mogelijk door de mechanische stress die deze gebieden ondergaan.

Segmentale vitiligo is een specifieke vorm die zich anders gedraagt. Hierbij blijven vlekken beperkt tot één kant van het lichaam en meestal één lichaamsdeel, bijvoorbeeld alleen de linkerwang. Deze vorm breidt zich kort na ontstaan uit en komt dan tot stilstand. Bij gegeneraliseerde vitiligo kunnen vlekken zich uitbreiden over het hele lichaam. In extreme gevallen wordt bijna de hele huid wit, wat universele vitiligo heet.

Het is belangrijk om met realistische verwachtingen naar behandeling te kijken. Er bestaat geen behandeling die vitiligo volledig geneest. De verloren pigmentcellen kunnen niet zomaar terugkeren. Wel zijn er verschillende behandelingen die het uiterlijk kunnen verbeteren en repigmentatie kunnen stimuleren. Niet iedereen met vitiligo kiest voor behandeling. Omdat de aandoening geen fysieke klachten geeft, is behandeling vooral een persoonlijke keuze.

Huidcamouflage met cosmetische producten is de meest eenvoudige en direct effectieve aanpak. Speciale waterbestendige camouflageproducten kunnen de witte vlekken bedekken zodat ze minder opvallen. Deze producten zijn verkrijgbaar in verschillende huidtinten en blijven goed zitten, zelfs bij zweten of zwemmen. Sommige ziekenhuizen hebben huidcamouflage-afdelingen waar je professionele begeleiding krijgt.

Crèmes op basis van ontstekingsremmende middelen kunnen repigmentatie stimuleren. Deze crèmes onderdrukken het immuunsysteem lokaal, waardoor de aanval op pigmentcellen vermindert en resterende pigmentcellen de kans krijgen zich te herstellen. De resultaten variëren sterk en het werkt beter bij verse dan bij oude vlekken. Deze behandeling vereist geduld, want het duurt maanden voordat je effect ziet.

Lichttherapie is een belangrijke behandeloptie bij uitgebreidere vitiligo. Je huid wordt blootgesteld aan specifieke golflengten ultraviolet licht onder gecontroleerde omstandigheden. Deze behandelingen krijg je tweemaal per week in het ziekenhuis of bij een gespecialiseerde huidarts. Het is een langdurige behandeling die je maanden tot jaren moet volhouden voor optimaal resultaat. Na ongeveer een jaar zien we bij 75 procent van de mensen verbetering bij 60 procent van hun vlekken. Lichttherapie werkt het beste op romp en armen, minder goed op handen, voeten en gezicht.

Pigmentceltransplantaties zijn een ingrijpende optie waarbij gezonde huid met pigmentcellen van een niet-aangetaste plek wordt getransplanteerd naar witte vlekken. Dit werkt het beste bij stabiele, gelokaliseerde vitiligo die lang niet meer uitbreidt. De techniek is complex en alleen beschikbaar in gespecialiseerde centra. Voor mensen met zeer uitgebreide vitiligo bestaat de omgekeerde methode, waarbij de resterende normale huid wordt gebleekt zodat alles één kleur krijgt. Dit is een drastische, onomkeerbare keuze die alleen bij universele vitiligo wordt overwogen.

Doorverwijzing naar een dermatoloog is belangrijk als je behandeling overweegt. De dermatoloog kan de beste behandelstrategie bepalen op basis van de uitgebreidheid, locatie en activiteit van je vitiligo. Ook psychologische ondersteuning kan waardevol zijn bij de emotionele impact.

Er circuleren helaas veel misvattingen over vitiligo en het is belangrijk om te weten wat niet werkt om teleurstelling en verspilde tijd en geld te voorkomen. Wondermiddelen die claimen vitiligo te kunnen genezen, bestaan niet. Als je online producten tegenkomt die beloven je vitiligo volledig te laten verdwijnen, wees dan uiterst sceptisch. Er is geen crème, pil of natuurlijk middel dat wetenschappelijk bewezen vitiligo kan genezen.

Voedingssupplementen en vitamines worden soms aangeprezen als behandeling. Hoewel een gezonde voeding belangrijk is voor je algemene gezondheid, is er geen bewijs dat specifieke supplementen vitiligo kunnen behandelen of repigmentatie kunnen stimuleren. Alternatieve therapieën zoals homeopathie, acupunctuur of ayurvedische behandelingen hebben geen wetenschappelijk bewijs van effectiviteit. Bespreek het altijd eerst met je arts als je deze wilt proberen.

Zonnen of zonnebank gebruiken zonder medische begeleiding is niet aan te raden en kan gevaarlijk zijn. De witte huid verbrandt extreem gemakkelijk omdat het beschermende melanine ontbreekt, en je verhoogt je risico op huidkanker aanzienlijk. Lichttherapie moet gebeuren onder begeleiding van een dermatoloog met de juiste apparatuur en dosering. Het stoppen met behandeling zodra je eerste resultaten ziet, is een veelgemaakte fout. Repigmentatie is een langzaam proces dat maanden duurt. Bespreek altijd met je arts hoe lang een behandeling moet duren.

‍Is vitiligo besmettelijk?

Nee, vitiligo is absoluut niet besmettelijk. Je kunt het niet oplopen door aanraking, zwemmen of andere vormen van contact. Vitiligo is geen infectie maar een auto-immuunziekte waarbij je eigen lichaam pigmentcellen afbreekt. Er bestaat geen enkel risico om vitiligo op te lopen via contact met iemand die de aandoening heeft.

Kan vitiligo volledig genezen?

Nee, op dit moment bestaat er geen genezing voor vitiligo. De aandoening is chronisch en blijft levenslang aanwezig. Wel zijn er behandelingen die het uiterlijk kunnen verbeteren en repigmentatie kunnen stimuleren. Bij sommigen treedt spontane verbetering op, maar dit is onvoorspelbaar en meestal niet volledig. Onderzoekers werken continu aan nieuwe behandelingen die in de toekomst mogelijk effectiever zullen zijn.

Zijn er voedingsmiddelen die vitiligo beïnvloeden?

Er is geen bewijs dat specifieke voedingsmiddelen vitiligo verergeren of verbeteren. Een gezond, gevarieerd dieet is goed voor je algemene gezondheid, maar speciale diëten zijn niet nodig voor vitiligo. Laat je niet verleiden door dieetadvies dat beweert vitiligo via voeding te kunnen behandelen, want dit is niet wetenschappelijk onderbouwd.

Kan ik met vitiligo in de zon?

Ja, maar met extra voorzichtigheid. De witte vlekken missen beschermend melanine en verbranden extreem gemakkelijk, vaak binnen enkele minuten in de felle zon. Gebruik altijd zonnebrandcrème met minimaal SPF 30 op alle witte plekken, breng regelmatig opnieuw aan, draag beschermende kleding en vermijd de zon tijdens de heetste uren tussen 12 en 15 uur.

Wordt vitiligo erger tijdens zwangerschap?

Zwangerschap kan vitiligo mogelijk uitlokken of verergeren door hormonale veranderingen, hoewel dit niet bij iedereen gebeurt. Elke vrouw reageert anders. Vitiligo heeft geen invloed op je vruchtbaarheid of de gezondheid van je baby. Bespreek behandelopties met je arts, want sommige behandelingen zijn niet geschikt tijdens zwangerschap.

Hoe kan ik mijn kind helpen met vitiligo?

Open communicatie is essentieel. Leg uit wat vitiligo is en benadruk dat het niet besmettelijk is en geen pijn doet. Help je kind zelfvertrouwen op te bouwen door te focussen op alle positieve aspecten en talenten. Praat met school over de aandoening om pesten te voorkomen. Overweeg contact met lotgenotengroepen waar je kind andere kinderen met vitiligo kan ontmoeten. Psychologische ondersteuning kan waardevol zijn als je kind moeite heeft met acceptatie.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheid en Wetenschap, Vitiligo
3. UZ Gent, Patiëntenfolder vitiligo
4. UZ Leuven, Patiëntenfolder vitiligo
5. Huidziekten.nl
6. Vitiligo patienteninformatie EBPnet