Huidbiopsie: symptomen, oorzaken en behandeling

Een huidbiopsie is een medische procedure waarbij een arts een klein stukje huidweefsel wegneemt voor onderzoek. Dit stukje huid, vaak niet groter dan een paar millimeter, wordt vervolgens naar een laboratorium gestuurd waar een patholoog het onder de microscoop bekijkt. Een patholoog is een arts die gespecialiseerd is in het onderzoeken van cellen en weefsels om ziekten op te sporen en vast te stellen.

Het woord biopsie komt uit het Grieks en betekent letterlijk 'het bekijken van leven'. De patholoog beoordeelt de structuur van de huidcellen, de aanwezigheid van ontstekingscellen en tekenen van abnormale celgroei. Dit microscopisch onderzoek geeft informatie die vaak niet zichtbaar is met het blote oog, zelfs niet voor een ervaren dermatoloog.

Het uitvoeren van een huidbiopsie gebeurt meestal in de praktijk van je huisarts of bij een dermatoloog onder plaatselijke verdoving. Je voelt dus geen pijn tijdens het wegnemen van het weefsel. Deze procedure duurt meestal slechts enkele minuten, hoewel het wachten op de resultaten uit het laboratorium één tot twee weken kan duren.

Er zijn verschillende redenen waarom een arts een huidbiopsie wil doen. Soms is er twijfel over de diagnose en wil de arts meer zekerheid voordat een behandeling wordt gestart. In andere gevallen reageert een huidaandoening niet op de gebruikelijke behandeling. Bij het vermoeden van huidkanker is een biopsie essentieel om vast te stellen of een tumor goedaardig of kwaadaardig is.

Een huidbiopsie is geen behandeling, maar een diagnostisch hulpmiddel. Het doel is om informatie te verzamelen die helpt bij het stellen van de juiste diagnose. De uitslag komt in de vorm van een pathologierapport dat beschrijft wat de patholoog heeft gezien. Op basis van dit rapport kan je arts een definitieve diagnose stellen en een behandelplan opstellen.

Een huidbiopsie wordt niet bij elke huidafwijking gedaan. Artsen gebruiken deze procedure alleen wanneer het noodzakelijk is voor de diagnose of behandeling. Er zijn drie hoofdsituaties waarin een huidbiopsie wordt overwogen.

De eerste situatie is wanneer de arts een klinische diagnose wil laten bevestigen. Een klinische diagnose is gebaseerd op wat de arts ziet en wat je vertelt over je klachten. Bij sommige huidaandoeningen is het uiterlijk zo karakteristiek dat de arts redelijk zeker is, maar toch zekerheid wil voordat een behandeling wordt gestart. Dit komt vooral voor bij aandoeningen die een langdurige of intensieve behandeling vereisen.

Een voorbeeld is een vermoeden van een specifieke vorm van eczeem dat niet reageert op gebruikelijke behandelingen. De arts kan dan een biopsie doen om na te gaan of het inderdaad om dat type eczeem gaat, of dat er een andere huidaandoening aan de hand is die een andere behandeling vereist.

De tweede belangrijke reden is het onderzoeken van een huidtumor om vast te stellen of deze kwaadaardig is. Wanneer je een vlek, bult of letsel hebt dat verdacht lijkt, wil de arts weten of het om huidkanker gaat. Het onderscheid tussen goedaardige en kwaadaardige tumoren is cruciaal omdat dit bepaalt welke behandeling nodig is en hoe urgent deze moet gebeuren.

Bij een vermoeden van huidkanker zoals een basocellulair carcinoom, plaveiselcelcarcinoom of melanoom is een biopsie of excisie de enige manier om zekerheid te krijgen. Het uiterlijk alleen is niet voldoende om deze diagnose te stellen. Alleen door het weefsel onder de microscoop te bekijken, kan de patholoog zien of er kankercellen aanwezig zijn, om welk type het gaat en hoe diep de tumor in de huid is doorgedrongen.

De derde situatie is wanneer een huidletsel niet reageert op de behandeling die normaal gesproken zou moeten werken. Als je al weken of maanden een crème of zalf gebruikt zonder verbetering, kan dit betekenen dat de diagnose niet klopt. Een biopsie helpt dan om te achterhalen wat er werkelijk aan de hand is. Misschien is er een andere aandoening die er hetzelfde uitziet, of zijn er complicaties ontstaan zoals een infectie of een allergische reactie op de behandeling zelf.

Een huidbiopsie kan op verschillende manieren worden uitgevoerd. De keuze hangt af van de grootte en aard van het letsel, en wat de arts precies wil onderzoeken. Er zijn twee hoofdtechnieken die het vaakst worden gebruikt: de gewone huidbiopsie en de punchbiopsie.

Bij een gewone huidbiopsie snijdt de arts een ovaalvormig stuk huid rondom de huidafwijking uit. Deze techniek wordt vooral gebruikt wanneer het hele letsel moet worden verwijderd, bijvoorbeeld bij kleine tumoren. Als het volledige letsel wordt weggesneden, spreek je meestal niet meer van een biopsie maar van een excisie. De arts gebruikt een scalpel om de huid in te snijden en neemt het weefsel weg inclusief een kleine marge van gezonde huid eromheen. Deze marge is belangrijk omdat de patholoog dan ook de overgang van gezond naar aangetast weefsel kan zien.

De grootte van de marge hangt af van wat de arts vermoedt. Bij een onschuldige huidafwijking snijdt hij meestal 1 tot 2 millimeter naast het letsel. Bij een vermoeden van kwaadaardige tumor neemt hij een ruimere marge van ongeveer 3 tot 5 millimeter. Na het verwijderen van het weefsel hecht de arts de wondranden aan elkaar met kleine hechtingen voor een netter genezingsresultaat.

Een punchbiopsie is een andere techniek waarbij de arts een klein, rond stukje huid uitprikt met een speciaal instrument dat eruitziet als een klein boortje. Dit instrument heeft een holle cilindervorm met scherpe randen en komt in verschillende maten, meestal tussen 3 en 6 millimeter diameter. De arts drukt het instrument in de huid en draait het rond, waardoor een cilindertje huid wordt uitgesneden.

Het voordeel van een punchbiopsie is dat het snel gaat en meestal geen hechtingen nodig zijn. Bij kleine punchbiopsies kan de arts volstaan met een drukverband en geneest de wond vanzelf. Bij grotere punchbiopsies kan één of twee hechtingen nodig zijn. Deze techniek wordt vaak gebruikt bij huiduitslag die over een groter gebied verspreid is, waarbij je op verschillende plaatsen een monster wilt nemen.

Voor beide technieken geldt dat de procedure onder plaatselijke verdoving gebeurt. De arts spuit eerst een verdovend middel in de huid rondom het gebied dat hij wil onderzoeken. Deze injectie prikt kort, maar daarna voel je de procedure zelf niet meer. Het verdovende effect houdt enkele uren aan.

Na de biopsie brengt de arts een verband aan op de wond. Hij geeft instructies over hoe je de wond moet verzorgen: meestal moet je het gebied droog houden gedurende de eerste 24 tot 48 uur en daarna voorzichtig reinigen. Als er hechtingen zijn geplaatst, moeten deze na ongeveer een week worden verwijderd, afhankelijk van de locatie.

Het weggenomen weefsel wordt in een speciaal bewaarvloeistof gedaan en naar het laboratorium gestuurd. Daar wordt het weefsel verwerkt, in hele dunne plakjes gesneden en op een glaasje geplaatst. Deze plakjes worden gekleurd met speciale kleurstoffen die verschillende structuren in het weefsel zichtbaar maken. De patholoog bekijkt deze preparaten onder de microscoop en schrijft een rapport met zijn bevindingen.

Huidbiopsieën kunnen overal op het lichaam worden uitgevoerd, afhankelijk van waar de verdachte huidafwijking zich bevindt. Er is geen locatie op de huid waar geen biopsie kan worden gedaan, maar bepaalde gebieden vereisen wel extra zorgvuldigheid.

In het gezicht worden biopsieën vaak uitgevoerd omdat dit een veelvoorkomende plek is voor huidkanker door zonblootstelling. De neus, wangen, voorhoofd en oren zijn veel voorkomende locaties. Bij biopsieën in het gezicht let de arts extra op het cosmetische resultaat en probeert de incisie te maken in de richting van de natuurlijke huidlijnen, zodat het litteken later minder opvalt.

De romp is een andere veelvoorkomende locatie voor biopsieën. Verdachte moedervlekken, uitslag of afwijkingen op de borst, buik, rug of schouders kunnen reden zijn voor een biopsie. Deze locaties zijn vaak gemakkelijker om te behandelen dan het gezicht. Op armen en benen worden biopsieën uitgevoerd voor huiduitslag, moedervlekken of andere laesies. De handen en voeten zijn lastiger omdat de huid daar gespannen is en wonden moeilijker genezen door de constante beweging en druk.

De zorg na een huidbiopsie is belangrijk voor goede genezing en om complicaties te voorkomen. Hoewel het een kleine ingreep is, blijft het een wond die aandacht nodig heeft.

Direct na de biopsie heb je een verband op de wond. Houd dit verband de eerste 24 uur droog. Dit betekent dat je voorzichtig moet zijn met douchen en de plek niet mag natmaken. Bescherm het verband met plastic folie of waterdicht verband. Na 24 uur mag de wond wel nat worden, maar dep deze daarna zorgvuldig droog.

De eerste dagen kun je wat pijn voelen als de verdoving is uitgewerkt. Deze pijn is normaal mild en kan worden verlicht met gewone pijnstillers. Als de pijn hevig is of toeneemt in plaats van af te nemen, kan dit wijzen op een complicatie zoals een infectie. Neem dan contact op met je arts.

Bloeden komt weinig voor na een huidbiopsie, maar dit is afhankelijk van de locatie en de voorgeschiedenis van de patiënt. Bij gebruik van bloedverdunners of bij biopsieën in het gelaat kan bloeden voorkomen. De kans is het grootst wanneer de verdoving net is uitgewerkt. Lichte bloedvlekjes in het verband zijn normaal, maar als er helder rood bloed doorheen sijpelt, druk dan 10 minuten stevig op de wond met een schone doek.

De wond geneest in fasen. De eerste week vormt zich een korst die de wond beschermt. Raak deze korst niet aan en peutert er niet aan. De korst valt vanzelf af wanneer de huid eronder is genezen. Als je hechtingen hebt, ga je na ongeveer een week terug naar de praktijk om deze te laten verwijderen. Het verwijderen van hechtingen is snel en vrijwel pijnloos.

Een litteken blijft meestal achter na een biopsie. De grootte hangt af van hoe groot de biopsie was en waar deze is gedaan. Littekens in het gezicht zijn vaak kleiner en vallen minder op omdat de huid daar goed geneest. In de eerste maanden is het litteken rood of roze, maar het vervaagt geleidelijk. Na een jaar is het meestal wit en veel minder opvallend.

Om littekens zo mooi mogelijk te laten genezen, kun je het gebied beschermen tegen de zon gedurende het eerste jaar. Zonlicht kan littekens donkerder maken. Gebruik zonnecrème met hoge factor of bedek het gebied met kleding.

Infecties zijn zeldzaam na een huidbiopsie omdat de procedure onder steriele omstandigheden gebeurt. Tekenen van infectie zijn toenemende roodheid rond de wond, warmte, zwelling, pus of koorts. Als je deze symptomen ziet, neem dan direct contact op met je arts. Een infectie kan meestal goed worden behandeld met antibiotica.

Er zijn verschillende dingen die mensen soms doen die het genezingsproces niet helpen en soms zelfs schade kunnen aanrichten.

Aan de korst peuteren is een veelgemaakte fout. De korst beschermt de nieuwe huid die eronder groeit. Als je de korst verwijdert voordat de huid eronder klaar is, creëer je weer een wond die opnieuw moet genezen. Dit verlengt niet alleen de genezingstijd, maar vergroot ook de kans op infecties en lelijkere littekens.

Te veel water en zeep op de verse wond kan schadelijk zijn. In de eerste dagen moet je de wond droog houden. Ook later moet je overdreven wassen vermijden. Te veel zeep droogt de wond uit en kan irritatie veroorzaken. Spoelen met schoon water is voldoende.

Zelfgemaakte zalven en crèmes die niet zijn voorgeschreven door je arts, kunnen problemen veroorzaken. Producten zoals honing, thee-boom-olie of aloë vera kunnen irritatie of allergische reacties veroorzaken. Gebruik alleen producten die je arts heeft aanbevolen.

Intensieve fysieke activiteit kort na de biopsie kan de wond onder spanning zetten, vooral als deze op een plek zit die veel beweegt. Dit kan ervoor zorgen dat de wond weer opengaat of dat de hechtingen loslaten. Vermijd daarom zware inspanning de eerste week na de biopsie. Gewoon wandelen en lichte activiteiten zijn meestal wel prima.

Roken vertraagt de wondgenezing aanzienlijk. Nicotine vernauwt de bloedvaten, waardoor er minder zuurstof en voedingsstoffen naar de wond gaan. Als je rookt, probeer dan te stoppen of in ieder geval te minderen in de periode dat je wond geneest.

Strakke kleding over de biopsie kan wrijven en irritatie veroorzaken. Kies voor losse kleding die niet tegen de wond aankomt. Bij biopsieën in plooien of onder kleding, gebruik dan een gaasje om de wond te beschermen tegen wrijving.

Doet een huidbiopsie pijn?

De biopsie zelf doet geen pijn omdat je plaatselijke verdoving krijgt. Je voelt wel het prikje van de verdovende injectie, dat kort kan steken. Na afloop kun je wat pijn voelen die vergelijkbaar is met een schaafwond. Deze pijn is meestal mild en goed te verdragen met gewone pijnstillers.

Hoe lang duurt het voordat ik de uitslag krijg?

Het duurt meestal één tot twee weken voordat de patholoog het weefsel heeft onderzocht en een rapport heeft geschreven. Deze tijd is nodig omdat het weefsel eerst moet worden verwerkt, wat enkele dagen duurt. Bij complexe gevallen kan de patholoog extra kleuringen doen of het advies van een collega inroepen, wat de tijd kan verlengen tot drie weken.

Blijft er altijd een litteken achter?

Ja, een litteken is onvermijdelijk bij een huidbiopsie omdat er weefsel is weggenomen. De grootte en zichtbaarheid hangen af van verschillende factoren: hoe groot de biopsie was, waar op je lichaam deze is gedaan en hoe goed je huid geneest. Na een jaar is het litteken meestal veel lichter en minder opvallend.

Kan ik na een biopsie meteen naar huis?

Ja, een huidbiopsie is een poliklinische procedure. Dit betekent dat je direct na de ingreep naar huis kunt. Er is geen herstelperiode nodig waarbij je moet blijven. De meeste mensen hervat hun normale activiteiten direct, met uitzondering van zware fysieke inspanning.

Wat als de biopsie uitwijst dat het kanker is?

Als de patholoog huidkanker vindt, bespreekt je arts de uitslag met je en legt uit wat dit betekent. De meeste vormen van huidkanker zijn goed behandelbaar, vooral als ze vroeg worden ontdekt. Je arts verwijst je waarschijnlijk door naar een dermatoloog of chirurg die gespecialiseerd is in de behandeling van huidkanker.

Moet ik stoppen met bloedverdunners voor een biopsie?

Dit hangt af van het type bloedverdunner dat je gebruikt en waarom je het gebruikt. Bespreek dit altijd vooraf met je arts. Bij sommige bloedverdunners is het veilig om door te gaan, bij andere moet je tijdelijk stoppen. Je arts weegt het risico van bloedingen tijdens de biopsie af tegen het risico van het stoppen met de bloedverdunner.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheid en Wetenschap: Huidbiopsie
3. EBPnet (Evidence-Based Practice Network)
4. Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie