.webp)
Wat is een melanoom?
Een melanoom is een kwaadaardige huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen, ook wel melanocyten genoemd. Deze cellen zitten in de diepste laag van je opperhuid en produceren melanine, het pigment dat je huid zijn kleur geeft. Wanneer deze cellen ontaarden en ongecontroleerd gaan groeien, ontstaat er een melanoom.
Je huid bestaat uit drie lagen: de opperhuid (epiderm), de lederhuid en het onderhuids bindweefsel. Melanomen ontstaan in de opperhuid, maar kunnen doorgroeien naar diepere lagen en zelfs uitzaaien naar andere organen via het bloed of lymfesysteem.
Melanoom is de vijfde meest voorkomende vorm van kanker in België. In 2018 kregen 3.489 mensen te horen dat ze een melanoom hadden. Het aantal gevallen is de afgelopen jaren toegenomen, vooral door veelvuldige blootstelling aan ultraviolette straling van de zon of zonnebanken.
Het basocellulair carcinoom en het plaveiselcelcarcinoom zijn de meest voorkomende huidkankers en goed voor ongeveer 9 op de 10 gevallen. Deze groeien meestal langzaam en zaaien zelden uit. Een melanoom daarentegen kan zich agressief gedragen en snel uitzaaien. Daarom vraagt het om extra waakzaamheid en snelle actie.
De meeste melanomen ontstaan op voorheen gave huid. In ongeveer een derde van de gevallen ontwikkelt een melanoom zich uit een bestaande moedervlek. Dit betekent dat je zowel nieuwe plekken als veranderingen in bestaande moedervlekken goed in de gaten moet houden.
Heb je last van Melanoom?
Laat je huid beoordelen door een erkende dermatoloog via de Skindr app. Upload foto's en krijg binnen 48 uur een diagnose met persoonlijk advies. Geen wachtkamer, geen verwijsbrief nodig.
Hoe ontstaat een melanoom?
De belangrijkste oorzaak van melanoom is blootstelling aan ultraviolette straling. UV-straling beschadigt het DNA in je huidcellen. Normaal gesproken repareert je lichaam deze schade, maar soms gaat dit mis. Als de beschadigde cel blijft delen, kunnen er afwijkingen ontstaan die uiteindelijk leiden tot kanker. Dit proces kan jaren duren, wat verklaart waarom melanomen vaak pas op latere leeftijd optreden.
Zonnebrand speelt een cruciale rol, vooral zonnebrand in je kindertijd. Kinderen brengen vaak veel tijd buiten door en hun huid is gevoeliger. Elke keer dat je huid zo erg verbrandt dat er blaartjes komen, lopen je huidcellen schade op. Deze schade stapelt zich op over de jaren en verhoogt je risico op melanoom later in je leven.
Ook regelmatige, langdurige blootstelling aan de zon zonder dat je verbrandt verhoogt je risico. Bij mensen met een licht huidtype, die snel verbranden en moeilijk bruin worden, is het risico hoger. Hun huid produceert minder beschermend melanine en is dus kwetsbaarder.
Zonnebanken zijn een belangrijke risicofactor die vaak wordt onderschat. De UV-straling van zonnebanken is minstens even schadelijk als die van de zon, soms zelfs sterker. Mensen die regelmatig zonnebanken gebruiken, vooral op jonge leeftijd, lopen een aanzienlijk verhoogd risico op melanoom.
Erfelijkheid speelt ook een rol. Als melanoom in je familie voorkomt, is jouw risico verhoogd. Dit komt omdat je de aanleg kunt erven voor een gevoelige huid of voor melanocyten die sneller ontaarden. Het komt ook door het zonnegedrag binnen een familie. Als je veel moedervlekken hebt, of moedervlekken met een afwijkend uiterlijk, is je risico groter. Deze afwijkende moedervlekken zijn zelf niet kwaadaardig maar geven wel aan dat je een verhoogd risico hebt.
Mensen met een verzwakt immuunsysteem hebben eveneens een hoger risico. Dit kan het geval zijn bij mensen die na een orgaantransplantatie medicijnen moeten slikken die het afweersysteem onderdrukken. Een goed werkend immuunsysteem speelt namelijk een rol in het opruimen van cellen die beginnen te ontaarden.
Symptomen van een melanoom
Een melanoom ziet er meestal uit als een afwijkende moedervlek, maar met kenmerken die hem onderscheiden van gewone moedervlekken. De ABCDE-regel is een handig hulpmiddel om verdachte plekken te herkennen.
A staat voor asymmetrie. Gewone moedervlekken zijn meestal redelijk rond of ovaal en symmetrisch. Bij een melanoom is de vorm vaak asymmetrisch en onregelmatig. De ene helft ziet er anders uit dan de andere.
B staat voor begrenzing. Normale moedervlekken hebben een scherpe, duidelijke rand. Bij een melanoom is de begrenzing vaak onscherp en rafelig. De rand kan uitlopers hebben of geleidelijk overgaan in de omringende huid.
C staat voor colour, oftewel kleur. Gewone moedervlekken zijn meestal één kleur: bruin, donkerbruin of soms roze. Een melanoom vertoont vaak meerdere kleurtinten binnen één vlek. Je ziet dan bijvoorbeeld zwart, bruin, rood, blauw of grijs naast elkaar. Deze variatie in kleur is een belangrijk waarschuwingssignaal.
D staat voor diameter. Melanomen zijn vaak groter dan zes millimeter, ongeveer de grootte van het gummetje op het uiteinde van een potlood. Ook kleinere plekken kunnen een melanoom zijn, maar grootte is wel een aandachtspunt.
E staat voor evolutie of verandering. Dit is misschien wel het belangrijkste signaal. Een moedervlek die verandert in grootte, vorm, kleur of dikte verdient aandacht. Ook als een moedervlek gaat jeuken, pijn doet, gaat bloeden zonder aanleiding of vocht gaat afgeven, moet je dit laten controleren.
Naast deze ABCDE-kenmerken kan een melanoom uitsteken boven je huid en voelt dan vaak oneffen of knobbelig aan. Het kan gemakkelijk bloeden, bijvoorbeeld als je er per ongeluk aan krabt. Rond het melanoom kunnen kleine bruine vlekjes verschijnen, satellietletsels genoemd.
Waar komt een melanoom voor?
Melanomen kunnen overal op je lichaam ontstaan. Ze ontstaan meestal op delen die aan de zon worden blootgesteld, zoals je gezicht, nek, armen en benen. Bij mannen komen ze vaak voor op de rug, bij vrouwen relatief vaak op de benen.
Het gezicht is bij beide geslachten een belangrijke locatie. Melanomen kunnen hier voorkomen op de neus, wangen, voorhoofd of oren. De behaarde hoofdhuid is een lastige plek omdat melanomen hier moeilijk op te merken zijn. Ze zijn verscholen onder je haar en je ziet ze niet bij dagelijks spiegelgebruik.
Minder vaak, maar zeker mogelijk, zijn melanomen onder je nagels. Deze zien eruit als een donkere streep onder de nagel die geleidelijk breder wordt. Ook op je handpalmen en voetzolen kunnen melanomen ontstaan. Bij mensen met een donkere huidskleur komen melanomen relatief vaker voor op deze plekken dan bij mensen met een lichte huid.
In zeldzame gevallen kunnen melanomen ook ontstaan op slijmvliezen, bijvoorbeeld in je mond, neus of darmen. Deze melanomen zijn extra gevaarlijk omdat ze vaak pas laat worden ontdekt.
Heb je last van Melanoom?
Laat je huid beoordelen door een erkende dermatoloog via de Skindr app. Upload foto's en krijg binnen 48 uur een diagnose met persoonlijk advies. Geen wachtkamer, geen verwijsbrief nodig.
Behandeling van een melanoom
Als je een verdacht letsel hebt, begint alles met een grondig onderzoek door je arts. Hij of zij bekijkt het letsel nauwkeurig, vaak met behulp van een dermatoscoop. Dit is een soort vergrootglas met een lichtbron waarmee je arts de structuur van de vlek beter kan zien. Je arts let op kenmerken zoals kleur, vorm, het oppervlak, de plaats en de grootte.
Je arts brengt ook je risicoprofiel in kaart. Hij of zij vraagt naar je huidtype, vroegere zonverbrandingen, eerdere huidkankers in je familie en of je medicijnen gebruikt die je immuunsysteem beïnvloeden. Al deze factoren helpen om in te schatten hoe groot de kans is dat een verdacht letsel daadwerkelijk kwaadaardig is.
Bij twijfel kan je arts ervoor kiezen om het letsel te fotograferen en de afmetingen te noteren. Na zes maanden wordt dan opnieuw gekeken of er veranderingen zijn opgetreden. Bij sterke verdenking op melanoom wordt niet gewacht en wordt direct overgegaan tot verwijdering.
De verwijdering gebeurt door middel van een huidbiopsie of een excisie onder plaatselijke verdoving. Dit weefsel wordt naar het laboratorium gestuurd waar het onder de microscoop wordt onderzocht. Alleen zo kan met zekerheid worden vastgesteld of er sprake is van een melanoom en hoe agressief het is.
Blijkt uit het laboratoriumonderzoek dat het inderdaad een melanoom is, dan volgt een tweede ingreep. Hierbij wordt een breder stuk huid rond de plek van het melanoom verwijderd. Bij een oppervlakkig melanoom wordt een centimeter rondom weggenomen, bij een groter en dieper melanoom tot vijf centimeter. Dit ruime weghalen is nodig omdat er soms al microscopisch kleine melanoomcellen in de omgeving zitten.
Ook wordt vaak de dichtstbijzijnde lymfeklier verwijderd, de zogenaamde schildwachtklier. Melanomen zaaien namelijk vaak uit via het lymfesysteem. Door deze klier te onderzoeken kan worden vastgesteld of het melanoom zich al heeft verspreid. Als de klier kwaadaardige cellen bevat, worden vaak meer lymfeklieren verwijderd en volgt een scan van je hele lichaam.
Afhankelijk van het stadium van het melanoom kan aanvullende behandeling nodig zijn. Bij uitzaaiingen kan medicatie worden voorgesteld die het immuunsysteem activeert om de kankercellen aan te vallen, of medicijnen die specifiek gericht zijn tegen bepaalde mutaties in de kankercellen.
Na succesvolle behandeling is goede opvolging essentieel. Melanoom kan terugkeren, hetzij op dezelfde plek, hetzij elders in je lichaam. Daarom komen regelmatige controles, meestal om de drie, zes of twaalf maanden gedurende minimaal vijf jaar. Hoe vaak precis hangt af van de grootte van het melanoom en of er lymfeklieren aangetast waren.
Wat werkt niet bij de behandeling van een melanoom?
Zelfbehandeling is absoluut uitgesloten. Sommige mensen proberen verdachte plekken zelf weg te halen of te behandelen met crèmes of natuurlijke middelen. Dit is levensgevaarlijk. Een melanoom kan zich razendsnel verspreiden, en elke vertraging in professionele behandeling verkleint je overlevingskansen.
Vitamines en supplementen worden soms aangeprezen als preventie tegen huidkanker. Hoewel een gezonde leefstijl belangrijk is voor je algehele gezondheid, is er geen enkele pil of supplement die betrouwbare bescherming biedt tegen melanoom. Vertrouw niet op dergelijke middelen.
Het negeren van verdachte plekken in de hoop dat ze vanzelf verdwijnen is misschien wel de gevaarlijkste valkuil. Melanoom verdwijnt niet vanzelf. Integendeel, het wordt vaak erger naarmate de tijd verstrijkt. Bij de minste twijfel over een moedervlek is medisch advies noodzakelijk.
Na succesvolle behandeling van een melanoom kun je niet achterover leunen. De kans op een nieuw melanoom blijft verhoogd, ook na jarenlange controles zonder problemen. Levenslange waakzaamheid en regelmatige zelfcontrole blijven noodzakelijk.
Veelgestelde vragen over melanoom
Hoe vaak moet ik mijn huid controleren?
Het is verstandig om maandelijks je hele lichaam te controleren op nieuwe of veranderende moedervlekken. Kies een vast moment, bijvoorbeeld de eerste dag van elke maand. Gebruik een grote spiegel en een handspiegel om alle kanten te bekijken. Vergeet plekken zoals je hoofdhuid, tussen je tenen en onder je nagels niet. Als je iets verdachts ziet, wacht dan niet maar neem direct contact op met je arts.
Zijn zonnebanken echt zo gevaarlijk?
Ja, zonnebanken zijn echt gevaarlijk voor je huid. De UV-straling die ze afgeven is minstens zo schadelijk als die van de zon, soms zelfs sterker. Regelmatig gebruik van zonnebanken, vooral op jonge leeftijd, verhoogt je risico op melanoom aanzienlijk. De Wereldgezondheidsorganisatie classificeert zonnebanken in dezelfde risicocategorie als tabak en asbest.
Kan melanoom ook bij jonge mensen voorkomen?
Ja, hoewel melanoom vaker voorkomt bij oudere mensen, kan het ook jongere mensen treffen. Veel melanomen bij jongeren hangen samen met intensieve zonneblootstelling op jonge leeftijd of gebruik van zonnebanken. Zonnebrand in de kindertijd verhoogt het risico later in het leven. Daarom is goede bescherming van kinderen tegen de zon zo belangrijk.
Wat als melanoom in mijn familie voorkomt?
Als er melanoom in je familie is, loop je een verhoogd risico. Bespreek dit met je arts. Mogelijk is regelmatige controle door een dermatoloog verstandig. Je kunt niets aan je genetische aanleg doen, maar je kunt wel je gedrag aanpassen: consequent beschermen tegen de zon, zonnebanken vermijden en bij de minste twijfel je huid laten controleren.
Is een melanoom altijd dodelijk?
Nee, absoluut niet. De prognose hangt sterk af van hoe vroeg het melanoom wordt ontdekt. Oppervlakkige melanomen die tijdig worden verwijderd hebben een uitstekende prognose met een genezingskans van meer dan 95 procent. Hoe dieper en groter het melanoom is, hoe ernstiger de situatie. Dit onderstreept het enorme belang van vroege opsporing.
Moet ik nu altijd uit de zon blijven?
Nee, je hoeft niet volledig uit de zon te blijven. Zonlicht heeft ook positieve effecten, zoals de aanmaak van vitamine D. Waar het om gaat is verstandig omgaan met zonlicht. Vermijd verbranden, zoek de schaduw op tijdens de felle middagzon, draag beschermende kleding en gebruik voldoende zonnebrand. Geniet van buiten zijn, maar doe het verstandig.
.svg)
