Spruw: symptomen, oorzaken & behandeling

Spruw is een schimmelinfectie in de mond en keel, veroorzaakt door de gist Candida albicans. De medische term is orale candidiasis. Candida is bij 20 tot 50% van de gezonde bevolking in kleine hoeveelheden aanwezig in de mond, zonder dat dit klachten geeft. Spruw ontstaat pas wanneer de schimmel overgroeit, meestal doordat het afweersysteem tijdelijk verzwakt is of het microbioom van de mond verstoord raakt.

Bij baby's en jonge kinderen komt spruw relatief vaak voor. Tot 4% van de pasgeborenen krijgt er in de eerste levensweken mee te maken. Bij volwassenen zonder onderliggende aandoening is orale candidiasis zeldzamer, maar het komt voor bij bepaalde risicofactoren.

Spruw is vervelend en kan bij baby's leiden tot onrust tijdens het drinken of minder goed eten. Bij volwassenen geeft het vaak een branderig of pijnlijk gevoel in de mond. Het goede nieuws is dat spruw bijna altijd goed behandelbaar is en dat de klachten doorgaans snel verdwijnen na de juiste behandeling.

Candida albicans overgroeit wanneer het afweersysteem tijdelijk verzwakt is of wanneer het microbioom van de mond verstoord raakt. De schimmel krijgt dan de kans om zich ongeremd te vermenigvuldigen.

Spruw bij baby's

Bij pasgeborenen is het afweersysteem nog onvolledig ontwikkeld, waardoor Candida gemakkelijker overgroeit. Besmetting kan plaatsvinden tijdens de geboorte als de moeder een vaginale candida-infectie heeft, maar ook via een besmet tepel, een speen of vingerzuigen. Moedermelk bevat melksuikers die als voedingsbodem voor Candida kunnen dienen, wat de kans op overgroei vergroot.

Spruw bij volwassenen

Bij volwassenen spelen onderliggende risicofactoren een rol. De meest voorkomende zijn: breedspectrumantibiotica (doordat concurrerende bacterien worden gedood, krijgt Candida vrij spel), inhalatiecorticosteroiden bij astma (wanneer de mond niet gespoeld wordt na gebruik), diabetes mellitus, HIV/AIDS of andere aandoeningen die het immuunsysteem onderdrukken, chemotherapie, een slecht gereinigd kunstgebit, roken en het syndroom van Down. Ook chronische stress en uitputting kunnen het afweersysteem genoeg verzwakken om spruw te laten ontstaan.

Het meest kenmerkende teken van spruw zijn witte, kaasachtige of romige plekjes op het slijmvlies van de mond: op de tong, de binnenkant van de wangen of het verhemelte. Het sleutelverschil met gewone melkrestjes bij baby's is dat spruwplekjes niet weg te vegen zijn met een natte doek, terwijl melkrestjes dat wel zijn. Onder de witte plekjes is het slijmvlies rood en gevoelig.

Spruw of melkrestjes?

Veeg de witte plek voorzichtig weg met een natte gaas. Laat ze makkelijk los, dan gaat het waarschijnlijk om melkrestjes. Blijft de plek zitten, of is het slijmvlies eronder rood en beschadigd, dan wijst dit op spruw. Een klakkend geluid tijdens het drinken is een extra aanwijzing.

Spruw op de tepels

Bij borstvoedende moeders kan Candida ook op de tepels voorkomen. Kenmerken zijn een brandende of schietende pijn in de tepels, ook na de voeding, en een roze, glanzende of schilferende tepelhuid. Wanneer zowel de moeder als de baby klachten heeft, is het belangrijk dat beiden tegelijkertijd behandeld worden om een ping-pongeffect te vermijden.

Is spruw gevaarlijk?

Bij gezonde baby's en volwassenen is spruw een onschuldige aandoening die goed te behandelen is. Bij mensen met een sterk verzwakt afweersysteem kan Candida dieper doordringen, maar dit is zeldzaam bij een gezond immuunsysteem. Meer informatie over vergelijkbare aandoeningen vind je ook bij andere mondaandoeningen.

Bij baby's treft spruw vooral de tong, de binnenkant van de wangen en het verhemelte. In sommige gevallen verspreidt de infectie zich naar de lippen of de keel. Spruw op de tepels (bij de moeder) bevindt zich op de tepel en de tepelhof.

Bij volwassenen is het slijmvlies onder een kunstgebit een veelvoorkomende locatie, zeker wanneer het kunstgebit niet dagelijks grondig gereinigd wordt.

Let op een belangrijke veiligheidstip. Smeer de behandeling nooit achterin de keel van een baby, maar breng het middel altijd aan op de binnenkant van de wangen en de tong, en volg de instructies van de behandelaar nauwkeurig.

Naast spruw zijn er ook andere aandoeningen die pijn in de mond of mondzweertjes veroorzaken en een andere aanpak vereisen.

Spruw verdwijnt zelden vanzelf en heeft in de meeste gevallen een gerichte behandeling nodig. Hoe sneller de behandeling wordt gestart, hoe sneller de klachten verdwijnen.

Hygienemaatregelen

Naast de medicamenteuze behandeling zijn hygienemaatregelen essentieel om herinfectie te voorkomen. Kook spenen en flesjes dagelijks vijf minuten en vervang ze na de behandeling. Was borstvoedingskussens en bh's op 60 graden en wissel bh-vullingen regelmatig. Was je handen voor elke voeding. Vries gekolfde melk tijdens een actieve spruwinfectie niet in, want Candida overleeft het invriezen en kan bij het opwarmen weer actief worden. Wanneer een partner of familielid ook klachten heeft, laat je hen het best eveneens behandelen.

Medicamenteuze behandeling

De behandeling verschilt naar leeftijd en ernst. Bij baby's jonger dan vier maanden wordt nystatinesuspensie voorgeschreven. Bij baby's vanaf vier maanden wordt miconazol orale gel aanbevolen. Breng het middel altijd aan op de wangen en de tong, nooit achterin de keel. Bij volwassenen kan miconazol gel of een systemisch middel worden ingezet. Wanneer zowel de moeder als de baby behandeld moet worden, start je beiden op hetzelfde moment.

Wanneer naar de arts?

Raadpleeg een arts wanneer er na een week geen verbetering is, wanneer spruw meer dan drie keer per jaar terugkeert, wanneer er koorts ontstaat, wanneer je baby moeilijk slikt of drinkt, of wanneer het afweersysteem sterk verzwakt is. Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog, zonder doorverwijzing of wachtkamer.

Niet alle tips die online circuleren over spruw zijn effectief of veilig. Gekolfde melk invriezen tijdens een actieve infectie helpt niet, want Candida overleeft het invriezen en wordt bij het opwarmen opnieuw actief. Huismiddelen zoals baking soda of zout water hebben geen bewezen werking tegen spruw. Afwachten is bij baby's evenmin een goed idee, omdat spruw bij hen zelden vanzelf overgaat. Bij borstvoeding volstaat het niet om alleen het kind te behandelen, want als de moeder ook Candida op de tepels heeft, leidt dat tot herinfectie. Smeer medicatie tot slot nooit achterin de keel van een baby, want dat houdt een verstikkingsrisico in.

Is spruw gevaarlijk?

Bij gezonde baby's en volwassenen is spruw onschuldig en goed behandelbaar. Bij een sterk verzwakt afweersysteem kan Candida dieper doordringen, maar dit is zeldzaam. Behandel het tijdig om ongemak te voorkomen.

Hoe lang duurt spruw?

Met de juiste behandeling verdwijnen de klachten doorgaans binnen 7 tot 14 dagen. Volg de volledige kuur af, ook wanneer de klachten eerder lijken te verdwijnen.

Hoe herken ik spruw bij mijn baby en niet gewoon melkrestjes?

Melkrestjes vegen weg met een natte doek; spruw niet. Spruwplekjes zitten vast op het slijmvlies en komen ook voor op de wangen en het verhemelte, niet alleen op de tong.

Is spruw besmettelijk?

Niet klassiek besmettelijk. Toch kan Candida heen en weer gaan tussen een borstvoedend moeder-kindkoppel. Behandel beiden tegelijkertijd om een ping-pongeffect te voorkomen.

Kan spruw vanzelf overgaan?

Bij volwassenen soms, als de oorzaak wegvalt. Bij baby's gaat spruw zelden vanzelf over. Behandeling wordt aanbevolen om pijn en drinkproblemen te vermijden.

Kan Skindr helpen bij spruw?

Ja. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog je foto's binnen 48 uur en geeft persoonlijk advies, zonder doorverwijzing van de huisarts.

• Skindr dermatologen (medisch geverifieerd)
• EBPNet / NHG - richtlijn orale candidiasis
• DermNet NZ - Oral candidiasis
• Thuisarts.nl - Spruw bij baby's (april 2026)
• Gezondheid en Wetenschap (CEBAM) - Spruw (orale candidiasis)