Huidproblemen bij kinderen: symptomen, oorzaken & behandeling

Huidproblemen bij kinderen omvatten een breed scala aan aandoeningen die de huid van baby's, peuters en oudere kinderen kunnen treffen. De huid van kinderen verschilt van volwassen huid: ze is dunner, gevoeliger en reageert anders op prikkels. Hierdoor kunnen huidaandoeningen bij kinderen een ander uiterlijk hebben en vragen ze soms om een andere aanpak.

Kinderhuid is kwetsbaarder voor uitdroging, irritatie en infecties. De beschermende barrièrefunctie van de huid is nog in ontwikkeling, vooral bij jonge baby's. Dit maakt hen gevoeliger voor externe prikkels zoals wrijving, vochtigheid, chemische stoffen in wasmiddelen of verzorgingsproducten, en micro-organismen zoals bacteriën, virussen en schimmels.

Huidproblemen bij kinderen kunnen verschillende oorzaken hebben. Sommige zijn erfelijk bepaald, zoals atopisch eczeem dat vaak voorkomt in families met allergieproblemen. Andere ontstaan door contact met irriterende stoffen, denk aan luiereczeem of contacteczeem door bepaalde stoffen in kleding. Infecties door bacteriën, virussen, schimmels of parasieten vormen een andere grote groep. Ook hormoonveranderingen kunnen een rol spelen, zoals bij acne tijdens de puberteit. De meest voorkomende huidproblemen zijn gelukkig meestal mild en tijdelijk, zoals atopisch eczeem, luiereczeem, wratten, impetigo en verschillende virale uitslag.

Het is belangrijk om bij een huidprobleem niet alleen naar de huid zelf te kijken, maar ook naar de context. Heeft je kind koorts? Is het kind ziek? Zijn er andere kinderen in de omgeving met vergelijkbare klachten? Deze factoren helpen om de oorzaak te achterhalen. Controleer ook de hele huid: kijk niet alleen naar de opvallende plekken, maar inspecteer ook de handpalmen, voetzolen, hoofdhuid, nagels en de binnenkant van de mond

De ontwikkeling van huidproblemen bij kinderen hangt sterk af van de onderliggende oorzaak. Atopisch eczeem heeft een sterke erfelijke component en komt vaak voor in combinatie met andere atopische aandoeningen zoals astma of hooikoorts. Bij atopisch eczeem is de huidbarrière verstoord, waardoor vocht gemakkelijk verdampt en de huid droog wordt. Tegelijkertijd kunnen prikkels en allergenen makkelijker binnendringen, wat ontstekingsreacties triggert.

Irriterend contacteczeem ontstaat door directe schade aan de huid door irriterende stoffen. Bij baby's is luiereczeem de meest voorkomende vorm, veroorzaakt door langdurig contact met urine en ontlasting in een natte luier. De vochtige, warme omgeving maakt de huid week en kwetsbaar, terwijl wrijving van de luier extra schade toevoegt. Rond de mond komt contacteczeem vaak voor door speeksel, voedselresten en frequent afvegen. Aan de handen kan eczeem ontstaan door frequent wassen, vooral in combinatie met zeep.

Infectieuze huidproblemen ontwikkelen zich wanneer micro-organismen de huid binnendringen. Impetigo, veroorzaakt door bacteriën, ontstaat vaak rond kleine wondjes of op geïrriteerde huid en veroorzaakt karakteristieke gele korstjes. Het is zeer besmettelijk en verspreidt zich gemakkelijk door krabben. Virale huiduitslag ontstaat wanneer virussen in het lichaam circuleren en het immuunsysteem hierop reageert, wat leidt tot ontstekingsreacties in kleine bloedvaatjes. Dit manifesteert zich als rode vlekjes en bultjes die zich over het lichaam verspreiden. Bij windpokken produceert het virus blaasjes gevuld met virusdeeltjes, die later indrogen en korstjes vormen.

Schimmelinfecties gedijen in warme, vochtige omgevingen. Bij baby's met luiereczeem is er vaak een bijkomende schimmelinfectie omdat de vochtige luierstreek ideaal is voor schimmelgroei. Ringworm is een schimmelinfectie die typische ringvormige letsels veroorzaakt met een rode, schilferende rand. Parasieten zoals schurftmijten en luizen veroorzaken jeuk door hun aanwezigheid. Schurftmijten graven gangetjes in de huid om eitjes te leggen, vooral tussen vingers en in huidplooien, wat intense jeuk veroorzaakt, vooral 's nachts. Luizen leven op de hoofdhuid en veroorzaken jeuk door hun beten.

Allergische reacties kunnen acuut of chronisch zijn. Acute allergische reacties ontstaan snel na blootstelling aan het allergeen, waarbij het immuunsysteem overschakelt in een overdreven afweerreactie. Dit leidt tot plotselinge huiduitslag, zwelling en soms netelroos. Chronische allergische reacties ontwikkelen zich geleidelijker na herhaalde blootstelling.

De symptomen variëren sterk afhankelijk van de specifieke aandoening, maar er zijn algemene patronen die helpen bij herkenning.

Atopisch eczeem uit zich als rode, droge vlekken die intens kunnen jeuken. Bij baby's zie je de vlekken vooral in het gezicht, op de hoofdhuid, nek en polsen. Naarmate kinderen ouder worden, verschuiven de letsels naar elleboog- en knieplooien. De huid voelt ruw aan en kan schilferen. Door het krabben ontstaan krasjes en kan de huid verdikken. Luiereczeem toont zich als roodheid in de luierstreek, vooral op de billen, geslachtsdelen en in de liezen. De huid is ontstoken en kan pijnlijk zijn. Bij een bijkomende schimmelinfectie zijn juist de plooien zelf ook aangetast, met felrode vlekken en kleine bultjes.

Impetigo begint als kleine rode bultjes die snel overgaan in blaasjes. Deze barsten open en laten gele, honingkleurige korstjes achter, vooral rond de mond en neus. De letsels kunnen jeuken, wat verspreiding door krabben in de hand werkt. Virale huiduitslag bij kinderziekten presenteert zich meestal als verspreide rode vlekjes met bultjes die symmetrisch over het lichaam verdeeld zijn. De uitslag begint vaak op de romp en verspreidt zich naar armen en benen. Bij windpokken ontwikkelen zich karakteristieke blaasjes gevuld met heldere vloeistof, die later troebel wordt en indrogen tot korstjes.

Schurft veroorzaakt intense jeuk, vooral 's nachts. Bij jonge kinderen zie je vooral blaasjes op handpalmen en voetzolen. Bij oudere kinderen zijn de karakteristieke gangetjes zichtbaar tussen de vingers, op polsen of in andere huidplooien. Luizen manifesteren zich met jeuk op het achterhoofd en de nek. Bij inspectie van de hoofdhuid zie je mogelijk de luizen zelf, maar vaker zie je de neten, kleine witte eitjes die stevig vastzitten aan de haren dicht bij de hoofdhuid.

Wratten zijn verheven, ruwe bultjes die meestal op vingers of voeten zitten. Plantwratten op voetzolen zijn plat door de druk van lopen en kunnen pijnlijk zijn. Molluscum contagiosum, of parelwratjes, zijn kleine witte of huidkleurige bolletjes met een karakteristiek kuiltje in het midden. Ze veroorzaken geen klachten maar zijn wel besmettelijk. Ringworm toont zich als ronde, rode plekken met een verheven, schilferende rand. Het centrum geneest geleidelijk, waardoor het ringvormige patroon ontstaat. Op de hoofdhuid kan ringworm gepaard gaan met haaruitval in het aangetaste gebied.

Netelroos presenteert zich als plotseling opkomende, jeukende bulten die kunnen samenvloeien tot grote rode zones. De bulten kunnen binnen uren van plaats veranderen en gaan vaak gepaard met zwelling, vooral rond ogen en lippen.

De locatie van huidproblemen geeft belangrijke aanwijzingen over de mogelijke oorzaak. Het gezicht wordt frequent getroffen, waarbij bij baby's met atopisch eczeem de wangen vaak rood en droog zijn, en impetigo typisch rond de mond en neus verschijnt. Seborroïsch eczeem komt voor op de hoofdhuid, voorhoofd en rond de oren als gele, vette schilfertjes. De hoofdhuid is belangrijk voor het opsporen van ringworm met kale plekken, en luizen die vooral achteraan en in de nek actief zijn.

De romp is vaak betrokken bij uitslag door virale infecties, meestal symmetrisch verdeeld over borst en rug. Molluscum contagiosum verschijnt vaak op romp, armen en benen, terwijl netelroos overal kan voorkomen maar vaak prominent is op de romp. De ledematen hebben verschillende karakteristieke locaties: atopisch eczeem bij oudere kinderen concentreert zich in elleboog- en knieplooien, wratten komen frequent voor op vingers en handen, en plantwratten tasten de voetzolen aan. Schurft toont blaasjes op handpalmen en voetzolen, met gangetjes tussen de vingers.

De luierstreek is specifiek voor baby's en peuters. Luiereczeem betreft de billen, geslachtsdelen en liezen, maar spaart typisch de huidplooien zelf. Bij schimmelinfectie zijn juist de plooien wel aangetast, wat helpt bij het onderscheiden van beide aandoeningen.

De behandeling van huidproblemen bij kinderen is altijd gericht op de specifieke oorzaak, maar er zijn algemene principes die voor veel aandoeningen gelden.

Voor atopisch eczeem is de basis intensieve huidverzorging. Gebruik milde, parfumvrije wasprodukten en vermijd lang en heet baden. Dep de huid voorzichtig droog in plaats van te wrijven. Breng meerdere keren per dag verzachtende crème of zalf aan op de droge huid. Bij actieve eczeemvlekken kan de arts een milde ontstekingsremmende crème voorschrijven. Vermijd bekende triggers zoals bepaalde voedingsmiddelen, huisdieren of irriterende stoffen.

Luiereczeem voorkom je door luiers frequent te verversen, idealiter elke twee tot drie uur en onmiddellijk na een stoelgang. Was de luierstreek voorzichtig met lauw water en dep goed droog. Beschermende zinkzalf vormt een barrière tegen vocht en irritatie. Bij een schimmelinfectie schrijft de arts een schimmelwerende crème voor die je enkele weken moet gebruiken.

Impetigo vereist antibiotische behandeling. Bij beperkte letsels volstaat een antibiotische crème, maar bij uitgebreidere impetigo of wanneer je kind ziek is, zijn antibiotica in drankje of tabletvorm nodig. De letsels zijn besmettelijk tot 24 uur na start van de behandeling, dus houd je kind thuis van school of kinderopvang. Voorkom verspreiding door goede handhygiëne en aparte handdoeken.

Virale huiduitslag bij kinderziekten behoeft meestal geen specifieke behandeling. De uitslag geneest vanzelf als de infectie voorbij is. Zorg voor comfort: koel baden kan jeuk verlichten, zorg voor voldoende vocht en rust. Bij koorts kun je koortswerende middelen geven. Let op tekenen van complicaties zoals hoge aanhoudende koorts, braken, ernstige hoofdpijn of sufheid.

Schurft behandel je met specifieke middelen tegen schurftmijten. Deze crème breng je aan op het hele lichaam van nek tot tenen en laat je een bepaalde tijd inwerken voordat je het afspoelt. Behandel alle gezinsleden tegelijk, ook als ze geen klachten hebben. Was alle kleding, beddengoed en handdoeken op hoge temperatuur. Luizen behandel je met luizenshampoo of lotion. Volg de instructies nauwkeurig en herhaal de behandeling na zeven tot tien dagen om nieuw uitgekomen luizen te doden. Kam het haar grondig uit met een fijne luizenkam om neten te verwijderen.

Wratten verdwijnen vaak spontaan na maanden tot jaren. Als je wilt behandelen, zijn er vriesbehandelingen of speciale vloeistoffen beschikbaar. Geduld is belangrijk omdat behandeling tijd kost. Molluscum contagiosum verdwijnt eveneens meestal vanzelf binnen één tot twee jaar zonder behandeling. Bij hinderlijke letsels kan de arts ze verwijderen. Ringworm behandel je met schimmelwerende crème gedurende enkele weken. Bij uitgebreide ringworm of betrokkenheid van de hoofdhuid zijn schimmelwerende middelen in tabletvorm nodig.

Netelroos behandel je met antihistaminica om de jeuk en zwelling te verminderen. Probeer de trigger te identificeren en te vermijden. Bij heftige reacties met zwelling van keel of ademhalingsproblemen moet je direct medische hulp zoeken.

Er zijn verschillende misvattingen en ineffectieve benaderingen bij huidproblemen bij kinderen. Overdreven wassen en schrobben van de huid helpt niet en maakt het vaak erger. Bij eczeem verstoort te veel wassen de al kwetsbare huidbarrière. Gebruik altijd milde, parfumvrije producten en beperk baden tot maximaal drie keer per week, kort en in lauw water.

Het idee dat huid moet "ademen" en daarom geen crème nodig heeft, is onjuist bij droge huid en eczeem. Juist intensief insmeren met verzachtende crème helpt de huidbarrière te herstellen. Wees niet zuinig met crème; gebruik royale hoeveelheden. Thuisremedies zonder bewezen effectiviteit, zoals bepaalde oliën, azijn of andere producten, kunnen irritatie veroorzaken zonder te helpen. Blijf bij medisch bewezen behandelingen.

Het negeren van infecties in de hoop dat ze vanzelf overgaan, is bij bacteriële infecties zoals impetigo niet verstandig. Onbehandelde impetigo kan zich uitbreiden en andere kinderen besmetten. Het idee dat luizen een teken zijn van slechte hygiëne is volledig onjuist. Luizen hebben geen voorkeur voor vies of schoon haar; ze kunnen iedereen treffen. Schaamte moet behandeling niet in de weg staan.

Zelfmedicatie met sterke ontstekingsremmende crèmes zonder medisch advies is riskant, vooral bij kinderen. Deze crèmes zijn er in verschillende sterktes en onjuist gebruik kan de dunne kinderhuid beschadigen. Gebruik alleen op voorschrift en volgens instructies.

Wanneer moet ik met mijn kind naar de dokter?

Raadpleeg een arts als de huiduitslag gepaard gaat met koorts en je kind ziek lijkt, als er blauwe of paarse vlekjes zijn die niet wegdrukken, bij hevige jeuk die het slapen verhindert, als de huidproblemen niet reageren op thuiszorg na enkele dagen, of bij tekenen van infectie zoals toenemende roodheid, zwelling, pus of rode strepen. Vertrouw op je ouderinstinct; je kent je kind het best.

Zijn huidproblemen bij kinderen besmettelijk?

Dat hangt af van de oorzaak. Infecties zoals impetigo, ringworm, schurft, luizen, windpokken en andere virale ziekten zijn wel besmettelijk. Eczeem, allergische reacties en niet-infectieuze aandoeningen zijn niet besmettelijk. Bij twijfel of je kind naar school of kinderopvang mag, overleg met de arts.

Kan ik huidproblemen voorkomen bij mijn kind?

Sommige huidproblemen zijn moeilijk te voorkomen, zoals atopisch eczeem met een erfelijke component. Maar je kunt wel het risico op andere problemen verkleinen. Goede hygiëne helpt infecties voorkomen. Frequent luiers vervangen voorkomt luiereczeem. Milde, parfumvrije verzorgingsproducten verminderen het risico op irritatie.

Groeien kinderen uit eczeem?

Veel kinderen met atopisch eczeem zien hun klachten verminderen naarmate ze ouder worden. Bij ongeveer de helft is het eczeem verdwenen tegen de schoolleeftijd, en bij nog meer kinderen rond de puberteit. Sommigen houden echter hun hele leven last, zij het vaak in mildere vorm. Goede huidverzorging en vermijden van triggers helpen om klachten te minimaliseren.

Is duct tape effectief tegen wratten?

Er is beperkt wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van duct tape tegen wratten, maar sommige ouders rapporteren succes. De theorie is dat het afdekken van de wrat de huid irriteert en het immuunsysteem activeert. Het is een veilige methode om te proberen: plak een stukje duct tape op de wrat, vervang het elke paar dagen, en schuur de wrat lichtjes. Het kost wel geduld, weken tot maanden.

Moet mijn kind met een huidprobleem thuisblijven van school?

Dit hangt af van de aandoening. Bij besmettelijke infecties zoals impetigo in de eerste 24 uur van antibioticabehandeling, schurft tot na behandeling, luizen tot de eerste behandeling is uitgevoerd, en sommige virale ziekten moet je kind thuisblijven. Bij niet-besmettelijke aandoeningen zoals eczeem of allergische reacties kan je kind gewoon naar school.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheidenwetenschap.be - Huidproblemen bij kinderen
3. EBPnet - Evidence-Based Practice Network