Postinflammatoire hyperpigmentatie (PIH): symptomen, oorzaken & behandeling

Postinflammatoire hyperpigmentatie (PIH) is een donkere verkleuring van de huid die ontstaat na een ontsteking of beschadiging. De huid reageert op de ontsteking door tijdelijk te veel melanine aan te maken, het pigment dat de huid zijn kleur geeft. Die overproductie zorgt voor een donkere vlek op de plek van de vroegere ontsteking.

PIH is geen litteken. De huidstructuur is niet beschadigd: de vlek is vlak en voelt hetzelfde aan als de omliggende huid. Het grote verschil met een litteken is dat bij PIH alleen de kleur verandert, niet de textuur. PIH kan wel samen voorkomen met een litteken.

Hoe diep het pigment zit, bepaalt mee hoe lang PIH zichtbaar blijft. Bij epidermale PIH zit het pigment hoog in de opperhuid en vervagen de vlekken vaak spontaan binnen ongeveer 3 tot 6 maanden, al kan dit langer duren. Bij dermale PIH is het pigment dieper in de lederhuid terechtgekomen. Deze verkleuringen kunnen 1 tot 2 jaar of langer zichtbaar blijven en reageren doorgaans trager op behandeling.

Het is ook nuttig te weten hoe PIH verschilt van andere pigmentvlekken. Postinflammatoire hyperpigmentatie ontstaat na een ontsteking op die exacte plek, terwijl melasma een hormonale oorzaak heeft en symmetrisch op het gezicht verschijnt. Zomersproeten zijn het gevolg van UV-blootstelling en vervagen na de zomer vanzelf. Littekens zijn een verandering in de huidstructuur zelf, terwijl PIH alleen de kleur verandert.

PIH komt voor bij alle huidtypen, maar is vaker en uitgesproken zichtbaar bij mensen met een donkerdere huid (Fitzpatrick III tot VI), omdat hun melanocyten sneller en sterker reageren op prikkels.

Postinflammatoire hyperpigmentatie ontstaat als de huid op een ontsteking reageert met een overproductie van melanine. Tijdens een ontsteking komen stoffen vrij die de melanocyten (pigmentcellen in de huid) activeren. Die cellen produceren te veel melanine, die in kleine korrels (melanosomen) de huidcellen binnenkomt en voor een donkere vlek zorgt.

De meest voorkomende oorzaak is acne: zelfs een kleine puistje die je niet aanraakt kan PIH veroorzaken. Uitknijpen of krabben maakt de ontsteking erger en vergroot het risico aanzienlijk. Naast acne zijn eczeem en contacteczeem belangrijke triggers: de chronische kras- en schuurschade leidt tot microscopische ontstekingen die de pigmentcellen steeds opnieuw activeren. Andere oorzaken zijn wondjes, schaafwonden, insectenbeten en brandwonden, waarbij elke huidbeschadiging de pigmentaanmaak tijdelijk ontregelt. Ook esthetische behandelingen zoals chemische peelings, lasertherapie en epileren kunnen PIH veroorzaken, in het bijzonder bij mensen met een donkerdere huid.

Mensen met een donkerdere huid (Fitzpatrick III tot VI) lopen meer risico op PIH omdat hun melanocyten sterker reageren op ontstekingen. De verkleuring is vaak uitgesproken en kan langer aanhouden.

De voornaamste uiting van postinflammatoire hyperpigmentatie is een vlakke donkere vlek op de plek waar eerder een ontsteking was. De vlek voelt niet anders dan de omringende huid: ze is niet verheven en veroorzaakt geen jeuk, pijn of korstvorming.

De kleur van PIH varieert afhankelijk van het huidtype en de diepte van het pigment. Op een lichte huid (Fitzpatrick I-II) ziet PIH er meestal licht- tot donkerbruin uit. Op een donkere huid (Fitzpatrick III-VI) kan de verkleuring donkerbruin, grijsbruin of bijna zwart zijn. Hoe donkerder de huidskleur, hoe zichtbaarder het contrast met de omliggende huid vaak is.

De grootte van de vlek is vergelijkbaar met de grootte van de vroegere ontsteking. Bij acne gaat het om kleine, ronde vlekken. Bij eczeem kunnen grotere, onregelmatige zones aangetast zijn.

Het onderscheid tussen epidermale en dermale PIH is niet altijd zichtbaar met het blote oog. Een dermatoloog kan de diepte van het pigment inschatten tijdens het klinisch onderzoek. Soms wordt hierbij een Wood's lamp (ultraviolet licht) gebruikt: epidermale pigmentatie wordt onder dit licht vaak duidelijker zichtbaar, terwijl dermale pigmentatie minder of niet accentueert.

Postinflammatoire hyperpigmentatie verschijnt altijd op de plek waar de vroegere ontsteking of beschadiging zat. De locatie is dus afhankelijk van de onderliggende oorzaak.

Bij acne verschijnen PIH-vlekken het vaakst op het gezicht, in het bijzonder op de wangen, het voorhoofd en de kin. Bij rugacne zitten de vlekken op de rug en schouders. Eczeem veroorzaakt PIH op de typische plekken waar eczeem optreedt: de binnenkant van de ellebogen, de knieholten en de nek. Bij insectenbeten of schaafwonden zijn het de benen en armen die het vaakst getroffen worden.

Bij mensen met acne op meerdere zones of chronisch eczeem kunnen vlekken gelijktijdig op verschillende plaatsen aanwezig zijn.

De behandeling van postinflammatoire hyperpigmentatie verloopt in drie stappen: de oorzaak aanpakken, de huid beschermen en actief verbleken.

De eerste stap is het behandelen van de onderliggende oorzaak. Zolang de ontsteking aanhoudt of terugkeert, zoals bij onbehandelde acne of eczeem, blijft de huid nieuwe PIH aanmaken. Het behandelen van de vlekken heeft weinig zin als de trigger nog actief is.

De tweede stap is dagelijkse bescherming met zonnecreme (minimaal SPF 30), ook in de winter en op bewolkte dagen. UV-stralen maken bestaande PIH-vlekken donkerder en vertragen het herstel. Dit is de meest bewezen preventieve maatregel.

De derde stap is actieve behandeling met werkzame ingredienten. Retinoiden (vitamine A-derivaten) stimuleren de celdeling en versnellen de afvoer van gepigmenteerde cellen. Glycolzuur en andere AHA's exfolieren de opperhuid en versnellen de verwijdering van oppervlakkig pigment. Vitamine C remt het enzym tyrosinase dat verantwoordelijk is voor de melanineaanmaak en heeft bovendien een antioxidatieve werking. Azelaïnezuur en tranexaminezuur remmen eveneens melaninevorming en zijn goed verdragen op gevoelige of donkere huid. Niacinamide vermindert de overdracht van melanine naar de huidcellen en heeft een kalmerende werking.

Hydrochinon is in Europa verboden als cosmetisch ingredient (EU-verbod 2001). Het mag enkel via een dermatoloog op voorschrift worden toegediend in gecontroleerde concentraties. Koop het nooit via onofficiële kanalen buiten de EU: de concentratie en zuiverheid zijn niet gegarandeerd en kunnen schade veroorzaken.

Als cremes onvoldoende resultaat geven, zijn professionele behandelingen een optie. Chemische peelings, lasertherapie en microneedling kunnen PIH versneld doen vervagen. Lasertherapie werkt effectief bij een lichte huid, maar vereist grote voorzichtigheid bij Fitzpatrick III-VI.

Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog. Geen doorverwijzing van de huisarts nodig.

Postinflammatoire hyperpigmentatie vergt geduld, maar bepaalde gewoontes vertragen het herstel of maken de vlekken erger.

Puistjes uitknijpen of aan vlekjes krabben is een van de meest voorkomende fouten. Door de extra huidbeschadiging neemt de ontsteking toe, wat de pigmentaanmaak stimuleert. Hierdoor kunnen PIH-vlekken donkerder worden en langer zichtbaar blijven.

Zonder zonnecreme naar buiten gaan verlengt de behandelduur aanzienlijk. UV-stralen activeren melanocyten, ook op bewolkte dagen. PIH die enkele maanden had kunnen vervagen, kan door regelmatige blootstelling zonder SPF jarenlang aanhouden.

Hydrochinon kopen via onofficiële websites buiten de EU is gevaarlijk. Het product is in EU-cosmetica verboden: concentratie en zuiverheid buiten legale kanalen zijn oncontroleerbaar en kunnen schade veroorzaken.

Agressieve thuispeelings of scrubs zijn eveneens af te raden. Ze irriteren de huid, kunnen nieuwe micro-ontstekingen veroorzaken en zo de PIH verergeren.

Ten slotte: behandeling te vroeg stoppen omdat de vlek licht verbeterd lijkt, is een veelgemaakte fout. PIH vereist consistentie over meerdere weken tot maanden.

Hoe lang duurt postinflammatoire hyperpigmentatie?

Epidermale PIH verdwijnt meestal binnen 3 tot 6 maanden. Dermale PIH kan 1 tot 2 jaar duren. Dagelijks SPF en actieve ingredienten verkorten de duur aanzienlijk.

Gaan donkere vlekken na acne vanzelf weg?

Ja, in veel gevallen verdwijnen PIH-vlekken vanzelf, maar dat duurt maanden. Zonder behandeling en zonder zonnecreme kan de duur verdubbelen. Met dagelijks SPF en actieve ingredienten verloopt het herstel beduidend sneller.

Wat is het verschil tussen PIH en een litteken?

PIH is een pigmentvlek: de huid voelt normaal aan en heeft enkel een donkere kleur. Een litteken is een verandering in de huidstructuur: er is een kuiltje, verheven rand of ander textuurverschil te voelen.

Wat is het verschil tussen PIH en melasma?

PIH ontstaat na een ontsteking en zit altijd op die specifieke plek. Melasma heeft een hormonale oorzaak en verschijnt symmetrisch op het gezicht. Beide vragen een andere behandelaanpak.

Helpt vitamine C bij postinflammatoire hyperpigmentatie?

Ja, vitamine C remt het enzym tyrosinase dat de melanineaanmaak regelt. Gebruik het dagelijks, bij voorkeur gecombineerd met zonnecreme.

Mag ik hydrochinon nog gebruiken bij PIH?

Hydrochinon is in Europa verboden als cosmetisch ingredient (2001). Je mag het enkel gebruiken op voorschrift van een dermatoloog. Koop het nooit via onofficiële kanalen.

Wanneer moet ik een dermatoloog raadplegen voor PIH?

Raadpleeg een dermatoloog als de vlekken na 6 maanden niet vervagen, bij een donkerdere huid, of als je professionele behandelingen zoals laser overweegt.

Kan ik mijn PIH laten beoordelen via Skindr?

Ja, via Skindr stuur je foto's van je huid op en ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog. Geen doorverwijzing van de huisarts nodig.

• DermNet NZ - Post-inflammatory hyperpigmentation
• Skindr dermatologen (medisch geverifieerd)
• Eucerin: Hyperpigmentatie veroorzaakt door ontstekingen