Nagelproblemen: symptomen, oorzaken & behandeling

Nagels groeien je hele leven door, waarbij vingernagels gemiddeld drie millimeter per maand aanleggen en teennagels ongeveer een millimeter. Deze gestage groei maakt nagels tot een soort graadmeter van je gezondheid: verstoringen in je lichaam kunnen zich manifesteren als veranderingen in de structuur, kleur of vorm van je nagels.

Nagelproblemen ontstaan door uiteenlopende oorzaken. Lokale factoren zoals infecties, schimmels, trauma's en mechanische irritatie treffen vaak één of enkele nagels tegelijk. Huidziekten zoals eczeem en psoriasis kunnen eveneens je nagels aantasten, waarbij de nagelproblemen vaak samengaan met huidverschijnselen elders op je lichaam. Daarnaast kunnen onderliggende aandoeningen in je organen zich via je nagels manifesteren, hoewel dit minder vaak voorkomt.

De functie van nagels gaat verder dan alleen bescherming. Ze helpen je bij fijne motorische taken, van een paracetamol uit de strip drukken tot het oppakken van een paperclip. Wanneer nagels beschadigd of vervormd raken, merk je soms pas hoe vaak je ze gebruikt in het dagelijks leven. Ook cosmetisch kunnen nagelproblemen belastend zijn, vooral wanneer vingernagels zichtbaar veranderd zijn.

Leeftijd speelt een rol bij nagelproblemen. Vanaf de vroege volwassenheid kunnen nagels geleidelijk brozer worden, groeven ontwikkelen en makkelijker splitsen. Deze veranderingen versnellen naarmate je ouder wordt. Teennagels zijn vaak meer aangetast dan vingernagels, simpelweg omdat ze meer hebben meegemaakt: jarenlang schoenen dragen en lopen laat zijn sporen na.

Veel nagelproblemen vinden hun oorsprong in dagelijkse gewoonten en omstandigheden. Chronische irritatie door vocht ontstaat bijvoorbeeld bij mensen die veel met hun handen in water werken. Ook herhaalde kleine trauma's, zoals tegen de voorkant van te krappe schoenen lopen of frequent nagelbijten, beschadigen geleidelijk de nagelstructuur. Te frequente manicure waarbij de nagels worden gevijld of behandeld met agressieve middelen, verzwakt eveneens de nagel.

Schimmelinfecties behoren tot de meest voorkomende oorzaken van nagelproblemen. Deze infecties ontstaan wanneer schimmels via kleine beschadigingen in of onder de nagel binnendringen. Eenmaal gevestigd, zijn ze hardnekkig omdat de schimmel beschermd zit onder de nagelplaat. Vochtige omgevingen, zoals natte schoenen of regelmatig zwemmen, bevorderen schimmelgroei. Bacteriële infecties treffen vooral de nagelrand en nagelriem. Kleine wondjes, nagelbijten of te enthousiast terugduwen van het nagelriempje creëren toegangspoorten voor bacteriën. De ontstoken plek zwelt op, wordt rood en pijnlijk, en soms verzamelt zich etter.

Huidaandoeningen manifesteren zich regelmatig aan de nagels. Bij psoriasis ontstaan karakteristieke putjes in de nagel, alsof iemand met een speld gaatjes heeft geprikt. Ook kunnen nagels loskomen van het nagelbed of verdikken. Eczeem kan eveneens nagelproblemen veroorzaken, met verdikking, verkleuring en ribbels als gevolg. Deze nagelproblemen verbeteren vaak wanneer de onderliggende huidaandoening onder controle komt.

Systemische ziekten gebruiken soms de nagels als uithangbord. Longproblemen kunnen tot witte verkleuring en bolle nagels leiden. Lever en nieraandoeningen geven karakteristieke kleurveranderingen. Ook behandelingen zoals chemotherapie laten sporen na in de nagels, met witte lijnen of brokkelige nagels als resultaat. Het lichaam legt tijdens ziekte of behandeling prioriteiten anders, waardoor nagelgroei verstoord raakt.

Brozeligheid vormt een veelvoorkomend probleem vanaf de vroege volwassenheid. Nagels worden geleidelijk brozer, ontwikkelen lengtegroeven en oneffenheden, vertonen verdikkingen en splitsen aan de top. Dit brozenagelsyndroom treft vooral vrouwen en verergert vaak na de menopauze. De nagels breken gemakkelijk af, waardoor ze kort blijven en je moeite hebt om taken uit te voeren die langere nagels vereisen.

Schimmelnagels manifesteren zich typisch als bruingele tot donkere verkleuring. De verkleuring begint vaak aan de vrije rand van de nagel en breidt zich langzaam uit richting nagelriem. Onder de nagel hoopt zich schimmelmateriaal op, waardoor de nagel dikker wordt en van het nagelbed kan loslaten. Het proces verloopt traag maar gestaag, en zonder behandeling blijft de infectie bestaan. Meestal zijn meerdere teennagels tegelijk aangetast, hoewel ook één enkele nagel besmet kan zijn.

Kleurveranderingen vertellen vaak een verhaal over de oorzaak. Oppervlakkige verkleuring, zoals de bruine tint bij rokers, kun je makkelijk afschrapen met daaronder een normale nagel. Groene verkleuring wijst op een bacteriële infectie, vaak na langdurig contact met water. Een zwarte lijn in de nagel vraagt altijd aandacht, omdat dit kan wijzen op een moedervlek onder de nagel die soms kwaadaardig kan zijn. Blauwe verkleuring komt meestal door bloedophoping na een klap of stoot.

Putjes in de nagel, alsof iemand er met een speld in geprikt heeft, zijn karakteristiek voor psoriasis. Deze vingerhoednagels kunnen gepaard gaan met verdikking en loslaten van de nagelplaat. De putjes zijn vaak symmetrisch verdeeld over meerdere nagels en komen vooral voor bij mensen die ook elders op het lichaam last hebben van psoriasis. Infecties aan de nagelrand tonen zich als rode, gezwollen en pijnlijke plekken waar de nagel en huid elkaar raken. Er kan zich etter verzamelen die als een geel kopje zichtbaar is.

Ingegroeide nagels ontstaan wanneer de nagelrand in het omliggende weefsel groeit. Dit gebeurt vooral bij de grote teen en veroorzaakt pijn, zwelling en vaak infectie. Het probleem ontstaat door verkeerd knippen, te strakke schoenen of een genetische aanleg voor kromme nagels.

Nagelproblemen treffen zowel vinger als teennagels, hoewel teennagels vaker aangetast zijn. Dit verschil komt doordat teennagels meer te verduren krijgen: ze zitten opgesloten in schoenen waar warmte en vocht schimmelgroei bevorderen, en krijgen vaker klappen en stoten tijdens lopen. Schimmelnagels komen verreweg het vaakst voor aan teennagels door de afgesloten, warme en vaak vochtige omgeving in schoenen. Vingernagels raken minder vaak geïnfecteerd, hoewel mensen die veel met water werken of zwakke afweer hebben wel vaker schimmels aan hun vingernagels krijgen.

Infecties van de nagelriem komen juist vaker voor aan vingernagels. Dit komt doordat we met onze vingers veel aanraken, waardoor bacteriën gemakkelijker binnendringen via kleine wondjes. Ook nagelbijten en overmatig manicuren creëren toegangspoorten voor bacteriën aan de vingers. De grote teen is een specifieke risicolocatie voor ingegroeide nagels en nagelrandinfecties.

Bij huidaandoeningen zoals psoriasis en eczeem kunnen alle nagels aangetast zijn, hoewel vaak niet alle nagels tegelijk of even ernstig. Wanneer slechts één nagel verdikt, verkleurd of vervormd is, wijst dit op een lokaal probleem zoals een onderliggende cyste, tumor of wrat die vanaf de onderkant tegen de nagel drukt.

De behandeling hangt volledig af van de onderliggende oorzaak. Je huisarts begint met een grondig onderzoek waarbij hij niet alleen je nagels bekijkt, maar soms ook de rest van je huid, je haar, en vraagt naar andere klachten. Deze brede blik helpt om te bepalen of het om een lokaal nagelprobleem gaat of om een uiting van een bredere aandoening. Bij twijfel over de diagnose kan je arts een staaltje van de aangetaste nagel naar het laboratorium sturen voor schimmelkweek. Dit onderzoek duurt enkele weken maar geeft zekerheid over de aanwezigheid van schimmels en welk type.

Schimmelnagels vragen een grondige afweging tussen voor en nadelen van behandeling. Orale behandeling werkt het best maar duurt maanden en kan bijwerkingen geven, waaronder leverbezwaring. Daarom controleert je arts regelmatig je leverfunctie via bloedonderzoek tijdens de kuur. Nagellak met antischimmelmiddel werkt alleen bij licht aangetaste nagels. Helaas faalt de behandeling bij ongeveer de helft van de mensen, en blijft de nagelinfectie bestaan of komt terug.

Bij nagelproblemen veroorzaakt door huidaandoeningen staat de behandeling van de onderliggende huidziekte centraal. Wanneer eczeem of psoriasis onder controle komt, verbeteren vaak ook de nagels. Bij psoriasis zijn de nagelletsels soms hardnekkig en vragen specifieke behandeling met zalven of zelfs medicatie in tabletvorm. Geduld is belangrijk, omdat het maanden duurt voordat verbetering zichtbaar wordt terwijl de nieuwe, gezonde nagel uitgroeit.

Ingegroeide teennagels kunnen chirurgisch behandeld worden. Onder plaatselijke verdoving wordt het irriterende stuk nagel uitgesneden. Dit is een kleine ingreep die vaak direct verlichting geeft. Preventie door juist knippen en goede schoenen blijft essentieel om herhaling te voorkomen. Bij nagelproblemen die voortkomen uit chronische irritatie staat het wegnemen van de oorzaak voorop. Dit betekent beschermende handschoenen dragen bij werk met water of irriterende stoffen, stoppen met nagelbijten, of andere schoenen kiezen die beter passen.

Vitamines en sporenelementen worden regelmatig aangeprezen voor sterkere nagels, maar wetenschappelijk bewijs voor hun effectiviteit ontbreekt. Tenzij je daadwerkelijk een tekort hebt, wat eerder zeldzaam is, zullen supplementen je nagels niet verbeteren. Geld besteden aan dure nagelversterkers is meestal weggegooid geld.

Puur cosmetische behandelingen door pedicures of podologen kunnen het uiterlijk tijdelijk verbeteren, maar genezen de onderliggende aandoening niet. Schimmelnagels wegvijlen lost niets op, want de schimmel zit dieper in de nagel. Wel kunnen deze professionals helpen bij dagelijkse verzorging en misvormingen cosmetisch verzachten, wat het comfort vergroot. Het negeren van nagelproblemen in de hoop dat ze vanzelf overgaan, werkt zelden. Schimmelinfecties verdwijnen niet spontaan en breiden zich meestal uit. Ook ingegroeide nagels lossen zich niet vanzelf op en worden vaak pijnlijker.

Zelfmedicatie met sterke middelen is riskant. Sommige mensen gebruiken bleekmiddel of andere agressieve producten op schimmelnagels, maar dit beschadigt de huid zonder de schimmel onder de nagel te doden. Voor effectieve behandeling zijn specifieke antischimmelmiddelen nodig die diep in de nagel kunnen doordringen. Ook het blijven dragen van kunstnagels of gelpolish terwijl je nagelproblemen hebt, verergert de situatie vaak. Deze producten sluiten vocht en bacteriën in, waardoor infecties kunnen ontstaan of verergeren.

Groeien beschadigde nagels weer normaal aan?

Dit hangt af van de mate van beschadiging. Oppervlakkige schade herstelt meestal volledig wanneer de nieuwe nagel uitgroeit. Bij diepe beschadiging van de nagelwortel kan blijvende vervorming optreden. Het duurt maanden voordat je ziet of een nagel volledig herstelt, omdat nagels traag groeien.

Hoe lang duurt het voordat een nieuwe nagel is uitgegroeid?

Een vingernagel groeit volledig uit in ongeveer zes maanden, een teennagel heeft daar twaalf tot achttien maanden voor nodig. Dit betekent dat je bij nagelbehandelingen geduld moet hebben voordat je het eindresultaat ziet. Elke verbetering die je ziet, komt pas maanden na de start van de behandeling.

Kunnen nagelproblemen wijzen op ernstige ziekten?

Soms wel. Bepaalde kleurveranderingen of patronen kunnen wijzen op lever, nier of longproblemen. Ook een zwarte lijn in de nagel vraagt altijd aandacht vanwege het risico op huidkanker. Wanneer meerdere nagels tegelijk veranderen zonder duidelijke externe oorzaak, is onderzoek naar onderliggende aandoeningen zinvol.

Moet ik altijd naar de dokter met nagelproblemen?

Niet alle nagelproblemen vragen direct medische aandacht. Bij één enkele witte vlek of een klein scheurtje kun je afwachten. Wel naar de dokter moet je bij pijnlijke zwelling en roodheid, bij verdenking op schimmelinfectie, bij plotselinge verandering van meerdere nagels, of bij een zwarte lijn in de nagel.

Kan ik schimmelnagels voorkomen?

Goede preventie vermindert het risico aanzienlijk. Houd je voeten droog, wissel dagelijks van sokken, draag slippers in gemeenschappelijke douches, en laat schoenen goed drogen tussen het dragen. Bij aanleg voor schimmels kun je preventief antimycotische poeder in je schoenen strooien. Ook het kort houden van nagels en voorzichtig verzorgen van kleine wondjes helpt.

Zijn nagelproblemen erfelijk?

Sommige wel. Broze nagels komen vaker voor in bepaalde families, evenals aanleg voor schimmelnagels. Ook bepaalde nagelafwijkingen kunnen erfelijk bepaald zijn. Dit betekent niet dat je machteloos staat, maar wel dat extra zorg voor je nagels verstandig is wanneer nagelproblemen in je familie voorkomen.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheid en Wetenschap - Aandoeningen van de nagels
3. EBPnet - Evidence-Based Practice Network
4. NHG - Nederlands Huisartsen Genootschap, Standaard Dermatomycosen
5. Thuisarts - Schimmelnagels
6. Thuisarts - Ingegroeide teennagel