Ontstoken nagel: symptomen, oorzaken en behandeling

Een ontstoken nagel, medisch paronychium genoemd, is een infectie van de nagelwal, het weefsel dat je nagel aan de zijkanten omringt. Je nagels vervullen een belangrijke beschermende functie voor de gevoelige zenuwuiteinden aan de toppen van je vingers en tenen. Ze groeien je hele leven door, met een snelheid van ongeveer 2 tot 3 millimeter per maand. De nagelplaat is het zichtbare, harde deel dat je nagel vormt. Aan de basis van je nagel zit de nagelriem, een huidrandje dat de overgang vormt tussen je normale huid en de nagel. De zijkanten van je nagel zitten in de nagelwal, het weefsel aan beide zijden van de nagel.

Bij paronychium raakt dit weefsel geïnfecteerd. Deze infectie ontstaat meestal wanneer bacteriën, vaak van het type Staphylococcus aureus, binnendringen via een kleine beschadiging in de huid. Dit kan een piepklein wondje zijn dat je nauwelijks hebt opgemerkt, een scheurtje in de huid, of een opening die is ontstaan door het scheuren aan nagelriempjes. Eenmaal binnengedrongen, vermenigvuldigen de bacteriën zich en veroorzaken ze een lokale ontsteking.

Een nagelontsteking kan zich op twee manieren manifesteren. Bij een acute vorm ontstaat de infectie plotseling en ontwikkelt deze zich snel binnen enkele dagen. Dit gaat vaak gepaard met hevige pijn en een duidelijke zwelling. De chronische vorm daarentegen ontwikkelt zich langzamer en kan weken tot maanden aanhouden. Deze chronische variant komt vooral voor bij mensen die beroepsmatig veel in contact komen met water, zoals kappers, schoonmakers, koks of mensen die in de zorg werken. Het constante contact met water weekt de huid op en maakt deze kwetsbaarder voor bacteriën.

Het begrijpen van hoe nagelontstekingen ontstaan, helpt je om ze te voorkomen en beter te behandelen. De meest voorkomende oorzaak is een bacteriële infectie met Staphylococcus aureus. Deze bacterie kan problemen veroorzaken wanneer hij toegang krijgt tot dieper gelegen weefsel via kleine beschadigingen in de huid.

Er zijn verschillende manieren waarop zo'n beschadiging kan ontstaan. Het te kort knippen van je nagels, vooral in de hoeken, beschadigt gemakkelijk de huid rond de nagelrand. Het afscheuren of wegknippen van nagelriempjes creëert kleine wondjes waar bacteriën kunnen binnendringen. Nagelbijten is een andere belangrijke risicofactor waarbij mensen niet alleen de nagels zelf maar ook voortdurend de huid eromheen beschadigen. Ook trauma aan de vingers of tenen, zoals een stoot of kneuzingen, en onhygiënische manicure of pedicure kunnen leiden tot kleine verwondingen.

Langdurig contact met water speelt een grote rol bij het ontstaan van chronische nagelontstekingen. Wanneer je handen of voeten regelmatig nat zijn, weekt de huid rond je nagels op en wordt deze kwetsbaarder. De natuurlijke beschermingsbarrière van je huid wordt aangetast, waardoor bacteriën makkelijker kunnen binnendringen. Dit verklaart waarom mensen die werken als kapper, schoonmaker, keukenpersoneel of in de zorg extra gevoelig zijn voor chronische nagelontstekingen. Het gebruik van agressieve reinigingsmiddelen zonder handschoenen beschadigt de huid extra en verhoogt het infectierisico.

Bij kinderen is het zuigen op vingers een belangrijke risicofactor voor chronische nagelontstekingen. Het speeksel maakt de huid constant vochtig, wat leidt tot dezelfde problemen als bij beroepsmatig watercontact. Ook bepaalde onderliggende aandoeningen zoals diabetes, een verzwakt immuunsysteem, of huidaandoeningen zoals eczeem of psoriasis kunnen je gevoeliger maken voor nagelontstekingen.

De symptomen van een nagelontsteking verschillen enigszins tussen de acute en chronische vorm. Bij een acute nagelontsteking begin je vaak met een gevoel van ongemak rond de nagel. Dit ontwikkelt zich snel tot duidelijke pijn die kan kloppen en die erger wordt bij aanraking of druk. De nagelwal wordt rood, voelt warm aan en zwelt op. Deze zwelling kan behoorlijk uitgebreid zijn en het hele topje van je vinger of teen omvatten. De pijn heeft vaak een kloppend karakter en zelfs zonder aanraking kun je de vinger of teen voelen kloppen. Bij vingers kan typen of schrijven pijnlijk worden, bij tenen kan het dragen van schoenen ongemakkelijk zijn.

Naarmate de acute infectie vordert, kan er vocht of zelfs etter ontstaan onder de nagelplaat. Dit vocht drukt de nagel soms een beetje omhoog, waardoor deze losser komt te zitten op het nagelbed. Je kunt dit zien als een lichte verkleuring, vaak geelachtig of groenig, onder de nagel. Ook aan de nagelwal zelf kan zich etter vormen, wat zichtbaar is als een geelwitte ophoping onder de opgezwollen huid.

Bij chronische nagelontstekingen zijn de initiële ontstekingssignalen zoals roodheid en zwelling ook aanwezig, maar deze zijn vaak minder hevig. De pijn is meestal minder intens en meer een aanhoudend ongemak. Een kenmerkend verschijnsel bij chronische gevallen is de vorming van granulatieweefsel, ook wel 'wild vlees' genoemd. Dit is nieuw, snel groeiend weefsel dat ontstaat als reactie op de aanhoudende irritatie. Het ziet eruit als rood, vlezig weefsel aan de nagelrand dat soms zelfs over de rand van de nagel heen kan groeien en makkelijk bloedt bij aanraking.

Bij beide vormen kunnen veranderingen aan de nagel zelf optreden. De nagelplaat kan verkleuren met gelige, groene of bruine vlekken. Er kunnen groeven of ribbels ontstaan die dwars over de nagel lopen. In ernstige of langdurige gevallen kan de nagel gedeeltelijk loslaten van het nagelbed, wat zich toont als een wit of geelachtig gebied onder de nagel. Bij chronische infecties kan ook de structuur van de nagel veranderen: dikker, brozer, of juist zachter en gemakkelijker afbrekend.

Nagelontstekingen kunnen in principe bij elke nagel voorkomen, maar er zijn duidelijke patronen. Bij nagelontstekingen aan de handen zijn de duim en wijsvinger het vaakst getroffen, waarschijnlijk omdat deze vingers het meest gebruikt worden en daarom vaker in contact komen met potentiële infectiebronnen. Bij mensen die werken waarbij hun handen regelmatig nat zijn, kunnen chronische nagelontstekingen aan meerdere vingers tegelijk voorkomen. Kinderen die op hun vingers zuigen, ontwikkelen nagelontstekingen typisch aan de vingers die ze in hun mond stoppen, meestal de duim of de wijsvinger en middelvinger.

Nagelontstekingen komen minder vaak voor aan de tenen dan aan de vingers. De grote teen is hierbij het vaakst aangedaan doordat deze teen het meest blootstaat aan druk in schoenen en gevoeliger is voor trauma. Te nauwe schoenen kunnen de nagelwal tegen de nagel aandrukken, wat irritatie veroorzaakt. Vingernagelontstekingen komen veel vaker voor dan teennagelontstekingen omdat onze handen veel meer worden blootgesteld aan water, chemicaliën, en situaties waarin kleine verwondingen kunnen ontstaan.

De behandeling van nagelontstekingen hangt af van de ernst en of het om een acute of chronische vorm gaat. Bij een beginnende, milde nagelontsteking kun je thuis al starten met behandeling. Het dagelijks ontsmetten van de aangetaste vinger of teen is de eerste stap. Je kunt hiervoor een joodhoudend ontsmettingsmiddel gebruiken dat je aanbrengt met een wattenstaafje, twee tot drie keer per dag. Warme baden of weekbaden kunnen ook helpen: laat je vinger of teen meerdere keren per dag tien tot vijftien minuten weken in warm water, eventueel met wat zout toegevoegd. Dit vermindert de zwelling en helpt bij het openen van kleine ophopingen van etter.

Wanneer zich een duidelijke verzameling etter heeft gevormd, is professionele hulp nodig. Je arts zal de etterende nagelwal moeten insnijden om de etter te verwijderen, vaak na een lokale verdoving. Na het verwijderen van de etter, krijg je instructies om thuis tweemaal daags een ontsmettend badje te nemen, gevolgd door het aanbrengen van een antibiotische zalf. In de meeste gevallen volstaat deze aanpak en geneest de ontsteking binnen een tot twee weken.

Bij ernstige, snel verspreide of diepe infecties zijn orale antibiotica noodzakelijk. Je arts schrijft dan een kuur voor die meestal vijf tot zeven dagen duurt. Het is belangrijk om de volledige kuur af te maken, ook als de symptomen al eerder verbeteren. Voor chronische nagelontstekingen met vorming van granulatieweefsel is soms een kleine chirurgische ingreep noodzakelijk. Onder plaatselijke verdoving verwijdert de arts een strook van ongeveer vijf millimeter van de nagelrand. De ontstane groeve wordt vervolgens behandeld met fenol, wat ervoor zorgt dat dit stukje nagel niet meer teruggroeit. Het resultaat is een iets smallere nagel die niet meer kan worden geïrriteerd aan die zijde.

Bij chronische nagelontstekingen is het ook essentieel om de onderliggende oorzaak aan te pakken. Als je werk de oorzaak is door constant watercontact, is een tijdelijke werkonderbreking soms noodzakelijk om je handen volledig te laten genezen. Na genezing is het belangrijk om preventieve maatregelen te nemen, zoals het dragen van waterdichte handschoenen tijdens het werk.

Bij nagelontstekingen zijn er enkele benaderingen die niet effectief zijn of die het probleem zelfs kunnen verergeren. Het zelfstandig proberen om etter te verwijderen door te knijpen of te prikken in de ontstoken nagelwal is gevaarlijk. Dit kan de infectie dieper duwen, extra schade veroorzaken en zelfs leiden tot verspreiding van de bacteriën. Een arts beschikt over steriele instrumenten en de juiste techniek om etter veilig te verwijderen.

Het idee dat je een nagelontsteking kunt genezen door alleen maar een antibiotische zalf aan te brengen zonder verdere maatregelen, klopt niet helemaal. Bij diepere infecties of wanneer er etter aanwezig is, is zalf vaak niet voldoende omdat deze niet diep genoeg doordringt. Bij chronische nagelontstekingen is het niet voldoende om alleen de acute infectie te behandelen zonder de onderliggende oorzaak aan te pakken. Wanneer je blijft werken met je handen constant in het water zonder bescherming, of wanneer een kind blijft duimzuigen, komt de ontsteking telkens terug.

Het gebruik van zelfbedachte huismiddeltjes is meestal niet effectief en kan soms zelfs extra irritatie veroorzaken. Bij een echte bacteriële infectie heb je medische behandeling nodig. Ook het zelfstandig gebruiken van oude medicijnen die je nog hebt liggen is niet verstandig, en het negeren van een nagelontsteking in de hoop dat het vanzelf overgaat kan leiden tot ernstige complicaties.

Gaat een nagelontsteking vanzelf over?

Een milde, beginnende nagelontsteking kan soms vanzelf genezen, vooral wanneer je de vinger rust geeft en goed schoonhoudt. Zodra er echter duidelijke zwelling, roodheid en pijn aanwezig zijn, of wanneer zich etter heeft gevormd, gaat het zelden vanzelf over zonder behandeling. Het is daarom verstandig om bij duidelijke tekenen van ontsteking contact op te nemen met je arts.

Is een nagelontsteking besmettelijk?

De bacteriën die nagelontstekingen veroorzaken leven normaal op de huid en zijn niet direct besmettelijk van persoon tot persoon. Echter, de bacteriën kunnen wel overgedragen worden bij nauw contact of via gedeelde voorwerpen zoals handdoeken of nagelknippers. Het is daarom verstandig om persoonlijke verzorgingsartikelen niet te delen.

Waarom krijgen sommige mensen vaak nagelontstekingen?

Mensen die regelmatig nagelontstekingen krijgen, hebben vaak een combinatie van risicofactoren. Beroepsmatig veel contact met water is de belangrijkste oorzaak van terugkerende chronische nagelontstekingen. Ook bepaalde huidaandoeningen, diabetes, een verzwakt immuunsysteem, of gewoontes zoals nagelbijten verhogen het risico. Ingegroeide nagels kunnen ook een oorzaak zijn.

Kan ik blijven werken met een nagelontsteking?

Dit hangt af van je beroep en de ernst van de ontsteking. Bij werk waarbij je handen droog blijven, is doorwerken vaak mogelijk. Bij beroepen waarbij je veel in contact komt met water of waarbij je met voedsel werkt, is het verstandig om tijdelijk ander werk te doen of vrij te nemen. Bespreek met je arts wat in jouw situatie het beste is.

Hoe voorkom ik nagelontstekingen?

Preventie begint met goede handverzorging. Knip je nagels voorzichtig en niet te kort, vooral niet in de hoeken. Pluk of scheur niet aan nagelriempjes. Probeer te stoppen met nagelbijten. Houd je handen en voeten droog. Als je beroepsmatig veel met water werkt, draag dan waterdichte handschoenen. Gebruik een vochtinbrengende crème om je huid soepel te houden.

Wanneer moet ik naar de dokter met een nagelontsteking?

Ga naar je arts wanneer je nagelontsteking niet verbetert na twee tot drie dagen zelfbehandeling, wanneer de pijn hevig is, bij duidelijke ettervormingen, bij rode strepen die vanaf de vinger richting de hand lopen, bij koorts, of wanneer je diabetes hebt of een verzwakt immuunsysteem. Ook bij chronische nagelontstekingen die steeds terugkomen, is professionele hulp belangrijk.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheid en Wetenschap, Ontstoken nagel (paronychium) en ingegroeide nagel
3. Thuisarts.nl, Nagelriemontsteking
4. EBPnet (Evidence-Based Practice Network)