Ooglidontsteking: symptomen, oorzaken en behandeling

Een ooglidontsteking, ook wel blefaritis genoemd, is een ontsteking van de randen van de oogleden. Het gaat om het randje waar je wimpers zitten en waar zich kleine talgkliertjes bevinden. Wanneer deze kliertjes ontstoken raken of niet goed functioneren, ontstaat blefaritis. De aandoening komt heel vaak voor bij mensen van alle leeftijden, hoewel het iets vaker bij volwassenen voorkomt. Ook is het gebruikelijker bij mensen met een gevoelige huid of huidaandoeningen zoals rosacea of eczeem.

Bij blefaritis functioneren de talgkliertjes in de ooglidrand niet goed. Normaal produceren ze een olieachtig laagje dat helpt om je ogen vochtig te houden. Wanneer deze kliertjes verstopt raken of te veel talg produceren, ontstaat een ideale omgeving voor bacteriën. De meest voorkomende veroorzaker is een bacterie die van nature op de huid leeft, vaak Staphylococcus aureus. Deze bacterie groeit op overtollige talg bij de haarzakjes van wimpers en in de talgkliertjes. Het is geen ernstige infectie maar meer een chronische irritatie.

Soms kan ook een ingroeiende wimper leiden tot ontsteking. Ook kan er een onderhuids knobbeltje ontstaan, een chalazion of hordeolum genoemd, wat samenhangt met verstopping van talgkliertjes. Een ooglidontsteking kan eenmalig optreden maar wordt vaak chronisch. Dit betekent dat klachten steeds terugkomen, soms met rustige periodes ertussen. Dit chronische karakter maakt het vooral vervelend, hoewel het gelukkig niet gevaarlijk is voor je gezichtsvermogen.

Een ooglidontsteking ontstaat door een samenspel van factoren die allemaal te maken hebben met het functioneren van talgkliertjes. De talgkliertjes in je oogleden produceren een olieachtige substantie die normaal helpt om traanvocht te verdelen en verdamping tegen te gaan. Bij mensen met blefaritis werken deze kliertjes niet optimaal: ze kunnen te veel talg produceren of de talg is te dik en verstopt de uitgang. Wanneer talgkliertjes verstopt raken, ontstaat ophoping van talg. Dit creëert een voedingsbodem voor bacteriën die van nature op je huid leven, waarvan Staphylococcus aureus de meest voorkomende is. Deze bacteriën vermenigvuldigen zich en veroorzaken ontstekingsreacties.

Ook huidaandoeningen spelen een rol. Mensen met rosacea, een chronische huidaandoening met roodheid, hebben vaker ooglidontstekingen. Ook bij eczeem kunnen oogleden mee aangedaan zijn. Bij deze aandoeningen is de huid van nature gevoeliger. Hormonale schommelingen kunnen het functioneren van talgkliertjes beïnvloeden, waardoor je ooglidontstekingen soms vaker ziet tijdens puberteit, zwangerschap of menopauze.

Ook omgevingsfactoren kunnen bijdragen. Droge lucht door airconditioning of verwarming kan oogleden irriteren. Ook langdurig beeldschermwerk waarbij je minder knippert, kan klachten verergeren. Bij minder knipperen wordt traanvocht niet goed verdeeld en kunnen oogleden droger worden. Contact met bepaalde stoffen kan eveneens een ooglidontsteking uitlokken, zoals make-up rond de ogen, nieuwe gezichtscrèmes of reinigingsproducten. Ook bepaalde oogdruppels of producten om contactlenzen mee te reinigen kunnen bij gevoelige mensen irritatie veroorzaken.

De klachten bij een ooglidontsteking zijn meestal goed herkenbaar en vrij typisch. Het meest voorkomende symptom is een branderig gevoel in de oogleden. Dit kan variëren van mild tot behoorlijk storend en is vaak het ergst in de ochtend na wakker worden of 's avonds wanneer je moe bent. Sommigen beschrijven het als een krieberig of schurend gevoel. Jeuk is een ander veelvoorkomend verschijnsel waarbij de ooglidrand jeukt, wat kan verleiden tot wrijven, maar dit maakt de ontsteking erger. Je oogleden voelen vaak geïrriteerd en vermoeid aan, alsof je zand in je ogen hebt. Dit ongemakkelijke gevoel kan het lastig maken om je te concentreren, vooral bij werk waarbij je moet lezen of naar een scherm kijkt.

Bij bekijken in de spiegel kun je vaak veranderingen zien. De ooglidrand is roder dan normaal en tussen de wimpers zitten vaak kleine witte of gelige schilfertjes of korstjes. Dit lijkt op roos maar dan op je wimpers. Ook kunnen oogleden licht gezwollen zijn. Soms plakken je oogleden 's ochtends een beetje dicht door afscheidingen die zich 's nachts hebben opgehoopt. Het helpt om je ogen dan zachtjes schoon te maken.

Bij langdurige blefaritis kunnen wimpers dunner worden of uitvallen. Ook kunnen ze in een verkeerde richting groeien. Gelukkig groeien wimpers meestal weer aan wanneer de ontsteking onder controle is. In sommige gevallen is niet alleen het ooglid maar ook het oog zelf aangedaan. Het oogwit kan rood zijn en je kunt last hebben van lichtgevoeligheid. Dit kan wijzen op een complicatie die ook aandacht nodig heeft.

Een ooglidontsteking concentreert zich op de randen van de oogleden, waar de wimpers uit de huid komen en waar de talgkliertjes zich bevinden. Zowel het boven als onderooglid kunnen aangedaan zijn, of beide. Vaak zijn beide oogleden van beide ogen tegelijk aangedaan, maar het kan ook beginnen aan één kant. De basis van de wimpers is een typische plek voor veranderingen, waar talg en huidschilfers zich ophopen en de kenmerkende korstjes en schilfertjes veroorzaken.

Wanneer er een chalazion of hordeolum ontstaat, is dit een klein knobbeltje op het ooglid. Een hordeolum, ook wel strontje genoemd, zit aan de rand van het ooglid en is vaak pijnlijk. Een chalazion, of hagelkorrel, zit dieper in het ooglid en is minder pijnlijk maar wel zichtbaar als zwelling. Bij ernstigere of langdurige ooglidontsteking kan ook het bindvlies geraakt worden, wat secundaire bindvliesontsteking heet.

De behandeling richt zich op het verminderen van ontsteking, verbeteren van ooghygiëne en voorkomen van terugkeer. De belangrijkste behandeling is regelmatig reinigen van de ooglidrand. Dit doe je best tweemaal per dag, 's ochtends en 's avonds. Gebruik hiervoor een speciale ooglidreiniger (zoals een gel of vloeistof van de apotheek) op een wattenstaafje of gaasje.

Warme kompressen kunnen ook helpen. Leg een schoon washandje gedrenkt in warm water vijf tot tien minuten op je gesloten ogen. De warmte helpt verstopte talgkliertjes te openen. Na het warme kompres is het een goed moment om de ooglidrand te reinigen.

Als ooghygiëne niet genoeg helpt, kan je arts medicatie voorschrijven. Dit kan bestaan uit oogdruppels of een oogzalf met antibiotica die de bacteriën bestrijden. De behandeling duurt meestal enkele weken. In sommige gevallen worden antibiotica gecombineerd met ontstekingsremmende druppels die een milde corticosteroïd bevatten om ontsteking te helpen verminderen. Dit type gebruik je alleen kortdurend en onder begeleiding van een arts. Bij hardnekkige gevallen kan de arts soms antibiotica in tabletvorm voorschrijven, vooral bij mensen die ook rosacea hebben.

Voor mensen met een chalazion of hordeolum kan soms een kleine ingreep nodig zijn om het knobbeltje te verwijderen. Het is belangrijk om te beseffen dat ooglidontsteking vaak chronisch is. Ook na succesvolle behandeling kunnen klachten terugkeren. Goede ooghygiëne blijft daarom belangrijk, ook in periodes zonder klachten.

Gewoon je ogen extra vaak wassen met water helpt niet voldoende. Water alleen verwijdert talg en schilfertjes niet goed genoeg. Je hebt echt een mild reinigingsmiddel zoals babyshampoo of speciale ooglidreiniger nodig. Make-up blijven gebruiken tijdens een actieve ontsteking is niet verstandig. Mascara, eyeliner en oogschaduw kunnen de ontsteking verergeren en talgkliertjes verder verstoppen. Gebruik even geen oogmake-up totdat de ontsteking onder controle is.

Zelfbehandeling met willekeurige antibioticazalf of druppels die nog in huis liggen is af te raden. Niet alle antibiotica werken tegen deze bacteriën en sommige oogdruppels kunnen bijwerkingen hebben. Gebruik alleen medicatie die je arts specifiek heeft voorgeschreven. Kortdurend behandelen werkt meestal niet bij chronische blefaritis. Veel mensen stoppen met reinigen zodra acute klachten over zijn, maar dat is te vroeg. Je moet de behandeling vaak weken volhouden en ook daarna preventief blijven reinigen.

Hardnekkige schilfertjes of korstjes krachtig wegtrekken kan schade veroorzaken. Dit kan de huid beschadigen, wimpers uittrekken en ontsteking verergeren. Week korstjes eerst zacht los met een warm kompres. Contactlenzen blijven dragen tijdens actieve ooglidontsteking is niet verstandig. De lenzen kunnen irritatie verergeren en besmet raken. Schakel tijdelijk over naar een bril totdat klachten verdwenen zijn.

Is een ooglidontsteking besmettelijk?

Nee, een ooglidontsteking is niet besmettelijk. Hoewel bacteriën een rol spelen, kun je de aandoening niet overdragen aan anderen. Het probleem zit in het niet goed functioneren van eigen talgkliertjes, niet in het oplopen van een infectie.

Kan een ooglidontsteking mijn gezichtsvermogen aantasten?

In de meeste gevallen niet. Een gewone ooglidontsteking blijft beperkt tot de ooglidrand en heeft geen invloed op je zicht. Alleen in zeldzame gevallen bij zeer langdurige ontsteking kan het hoornvlies aangedaan raken. Daarom is het belangrijk om bij aanhoudende klachten een arts te raadplegen.

Hoe lang duurt een ooglidontsteking?

Dit is erg wisselend. Een acute episode kan binnen enkele weken genezen met juiste behandeling. Veel mensen hebben echter een chronische vorm die steeds terugkomt. Met goede ooghygiëne kun je klachten vaak wel onder controle houden.

Moet ik make-up vermijden?

Tijdens een actieve ontsteking is het beter om geen oogmake-up te gebruiken. Mascara en eyeliner kunnen talgkliertjes verstoppen. Wanneer je ogen weer rustig zijn, mag je weer make-up gebruiken, maar verwijder deze altijd goed voor het slapengaan. Vervang mascara ook regelmatig.

Wanneer moet ik naar de oogarts?

Ga naar de oogarts als je naast ooglidklachten ook pijn in het oog hebt, als je zicht vermindert, of als je erg lichtschuw bent. Ook wanneer je oog erg rood is en niet alleen het ooglid, is een bezoek verstandig. Deze symptomen kunnen wijzen op een complicatie.

Kan ik iets doen om een ooglidontsteking te voorkomen?

Goede ooghygiëne is de beste preventie. Verwijder altijd oogmake-up voor het slapen. Als je gevoelige huid hebt of eerder last hebt gehad, kun je preventief je ooglidrand af en toe reinigen. Ook voldoende knipperen tijdens beeldschermwerk en zorgen voor voldoende luchtvochtigheid kunnen helpen.

1. Skindr dermatologen
2. Gezondheid en Wetenschap, Ooglidontsteking (blefaritis)
3. EBPnet (Evidence-Based Practice Network)
4. Thuisarts.nl, Ooglidontsteking
5. NHG Standaard Het rode oog