Ernstige huidinfecties: symptomen, oorzaken & behandeling

Ernstige huidinfecties zijn bacteriele infecties die niet alleen de huid zelf treffen, maar ook het onderliggende weefsel. Bij sommige vormen gaat dit razendsnel en met levensbedreigende gevolgen. Er zijn drie hoofdtypes.

Cellulitis is een infectie van de huid en het onderliggende zachte weefsel. Bacterien, meestal streptokokken of stafylokokken, dringen via een kleine wond of huidkwetsuur naar binnen. De infectie verspreidt zich door de huid en veroorzaakt roodheid, warmte en zwelling. Bij snelle behandeling met antibiotica is cellulitis goed te beheersen, maar zonder behandeling kan ze ernstig worden.

Necrotiserende fasciitis (ICD-10: M72.6) is een zeldzame maar levensbedreigende infectie waarbij bacterien de fascia vernietigen: het bindweefsel dat spieren en organen omhult en zich onder de huid bevindt. De infectie breidt zich soms in uren uit en vereist altijd spoedchirurgie. De volksmond spreekt van de vleesetende bacterie.

Gasgangreen (clostridiale myonecrose) is de zeldzaamste en ernstigste vorm. Anaerobe bacterien van het type Clostridium tasten naast het bindweefsel ook het spierweefsel aan en produceren daarbij gassen. Dit type treedt op na trauma of chirurgische ingrepen en vereist spoedbehandeling.

Het onderscheid kennen tussen deze drie types is belangrijk: cellulitis is ernstig maar doorgaans goed behandelbaar, terwijl necrotiserende fasciitis en gasgangreen medische noodgevallen zijn waarbij elke minuut telt.

Ernstige huidinfecties ontstaan wanneer bacterien via een wond, huidkwetsuur of verzwakt afweersysteem diep in het weefsel doordringen. Soms volstaat een minimale beschadiging van de huid.

Bij necrotiserende fasciitis worden twee types onderscheiden. Type I is polymicrobieel: meerdere bacteriesoorten werken samen, zowel grampositieve als gramnegatieve en anaerobe bacterien. Dit type treedt vaker op bij mensen met risicofactoren. Type II is monomicrobieel en wordt veroorzaakt door groep A streptokokken (Streptococcus pyogenes). Type II kan ook bij volledig gezonde mensen optreden zonder voorafgaand risico.

Gasgangreen wordt veroorzaakt door Clostridium-bacterien, die anaeroob groeien en zich sterk vermenigvuldigen na trauma of bij slecht doorbloede weefsels.

Diabetes mellitus is de meest voorkomende risicofactor voor ernstige huidinfecties: een verhoogde bloedsuikerspiegel vermindert de afweer en belemmert wondgenezing. Andere risicofactoren zijn: immuunsuppressie (door middelen of ziekte), overgewicht, perifeer vaatlijden, alcoholmisbruik, huidletsels of operatiewonden.

Een bijzondere variant is Fournier gangreen: necrotiserende fasciitis die het perineum en het genitale gebied treft. Deze vorm treedt vaker op bij mannen en bij mensen met diabetes.

Belangrijk: necrotiserende fasciitis kan ook optreden bij mensen zonder enige risicofactor. Het ontbreken van risicofactoren sluit de diagnose niet uit.

De symptomen van ernstige huidinfecties hangen af van het type, maar vroegtijdige herkenning is bij alle vormen essentieel. Het gevaarlijke aan necrotiserende fasciitis is dat de ernstige beschadiging onder de huid plaatsvindt, terwijl het huidoppervlak er aanvankelijk relatief onschuldig uitziet.

Bij cellulitis zijn de typische kenmerken: een zone van roodheid die zich snel uitbreidt, warmte ter plaatse, zwelling en pijn, soms gepaard met koorts en rillingen. De huid voelt gespannen aan.

Bij necrotiserende fasciitis zijn de alarmsignalen anders en urgenter. Het vroegste en meest karakteristieke waarschuwingsteken is hevige pijn die onevenredig is aan wat zichtbaar is op de huid. Dit patroon hoort onmiddellijk ernst te wekken. Andere alarmsignalen zijn: een snelle uitbreiding van roodheid of zwelling die zich over uren verspreidt, bruinverkleuring of grijsverkleuring van de huid, blaarvorming (blaren gevuld met bloedig of troebel vocht), een krakend of knapperend gevoel onder de huid bij aanraken (crepitatie, door gasontwikkeling), huid die gevoelloos wordt terwijl de pijn ernaast intenser is, en koorts gecombineerd met verwardheid of algemene malaise die buiten verhouding staat tot de zichtbare wond.

Op een lichte huid is roodheid doorgaans goed zichtbaar. Op een donkere huid kan roodheid moeilijker te beoordelen zijn: beoordeel dan prioritair op warmte, zwelling en pijn bij aanraking.

Bel 112 of ga direct naar de spoedafdeling bij vermoeden van necrotiserende fasciitis. Wacht niet op een duidelijk zichtbare huidverandering.

Ernstige huidinfecties kunnen op elk deel van het lichaam voorkomen, maar bepaalde locaties zijn vaker aangetast.

Cellulitis treft het vaakst de onderbenen, maar kan ook voorkomen op de armen, het gezicht en de romp. Bij kinderen is het gezicht (omgeving van de ogen) een relatief vaker getroffen locatie.

Necrotiserende fasciitis begint doorgaans op een ledemaat (been of arm) na een wond, snijwond of injectie. De infectie kan zich vandaaruit uitbreiden naar de romp of het perineum. Fournier gangreen, een subtype van necrotiserende fasciitis, treft specifiek het genitale gebied en het perineum en treedt vaker op bij mannen.

Gasgangreen ontwikkelt zich bij beschadigd of slecht doorbloeden weefsel, doorgaans in de ledematen na trauma of postoperatief.

De behandeling hangt af van het type infectie en de ernst, maar in alle gevallen is snelle actie essentieel.

Bij cellulitis wordt gestart met antibiotica: orale antibiotica bij milde gevallen, intraveneuze antibiotica bij ernstige of snel uitbreidende cellulitis waarvoor ziekenhuisopname nodig is. Het been of de arm omhoog leggen helpt de zwelling te verminderen. Follow-up door een gecertificeerde dermatoloog is aangewezen om het herstel te bewaken.

Bij necrotiserende fasciitis is spoedchirurgie de enige effectieve behandeling. De chirurg verwijdert het aangetaste weefsel (debridement) zo snel en zo grondig mogelijk. Intraveneuze antibiotica worden gelijktijdig gegeven, maar antibiotica alleen zijn onvoldoende: ze bereiken het necrotische weefsel niet. Behandeling vindt altijd plaats op een intensivecareafdeling. Soms zijn meerdere operaties nodig. De mortaliteit bij necrotiserende fasciitis bedraagt 20 tot 40% bij vertraagde behandeling. Artsen gebruiken hiervoor het LRINEC-scoringssysteem: een combinatie van bloedwaarden die helpt om necrotiserende fasciitis van cellulitis te onderscheiden.

Bij gasgangreen is de aanpak vergelijkbaar: chirurgie, intraveneuze antibiotica en, in sommige centra, hyperbare zuurstoftherapie.

Preventie begint bij goede wondverzorging: zelfs kleine wondjes, insectenbeten of schaafwonden desinfecteren en goed reinigen verlaagt het risico. Mensen met diabetes doen er goed aan hun voeten en huid dagelijks te controleren op kleine beschadigingen.

Heb je een huidinfectie waarvan je niet zeker weet hoe ernstig ze is? Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog je klacht binnen 48 uur. Bij ernstige alarmsymptomen: bel 112 of ga direct naar de spoedafdeling.

Bij ernstige huidinfecties is thuisbehandeling gevaarlijk. Dit zijn de meest gemaakte fouten.

Afwachten bij snel uitbreidende roodheid of onevenredige pijn is de gevaarlijkste fout bij necrotiserende fasciitis. Antiseptica of zalf aanbrengen geeft een vals gevoel van actie en verliest kostbare tijd. Je huisarts bellen in plaats van 112 bij alarmsignalen: necrotiserende fasciitis vereist spoedchirurgie, geen wachtkamer. Antibiotica alleen geven bij necrotiserende fasciitis: ze bereiken het necrotische weefsel niet. Afwachten of een cellulitis met koorts vanzelf verbetert: bij koorts hoort altijd medische betrokkenheid.

Bij twijfel over de ernst: ga direct naar de spoedafdeling of bel 112.

Wat is het verschil tussen cellulitis en necrotiserende fasciitis?

Cellulitis is een bacteriele infectie van de huid en het onderhuids weefsel: ernstig maar doorgaans behandelbaar met antibiotica. Necrotiserende fasciitis vernietigt het bindweefsel (fascia) met levensbedreigende snelheid en vereist altijd spoedchirurgie. Het vroegste onderscheidende teken is hevige pijn die buiten verhouding staat tot wat zichtbaar is op de huid.

Is een ernstige huidinfectie besmettelijk?

Ernstige huidinfecties zijn op zichzelf niet overdraagbaar van persoon tot persoon. De bacterien die ze veroorzaken, zoals streptokokken, kunnen wel worden overgedragen. Bij een gezond immuunsysteem leidt dit zelden tot necrotiserende fasciitis.

Hoe snel verspreidt necrotiserende fasciitis zich?

Necrotiserende fasciitis kan zich in enkele uren met centimeters per uur uitbreiden door het weefsel. Vroege herkenning en spoedbehandeling zijn letterlijk bepalend voor de overlevingskansen. Bij alarmsymptomen: bel 112 of ga direct naar de spoedafdeling.

Wanneer moet ik 112 bellen bij een huidinfectie?

Bel 112 bij: hevige pijn zonder zichtbare verklaring, snel uitbreidende roodheid of zwelling, blaarvorming, een krakend gevoel onder de huid, bruinverkleuring van de huid, koorts gecombineerd met verwardheid, of huid die gevoelloos wordt.

Verdwijnt een huidinfectie vanzelf?

Cellulitis verdwijnt niet vanzelf en verslechtert zonder behandeling. Necrotiserende fasciitis verspreidt zich in uren en is zonder spoedchirurgie vrijwel altijd fataal. Ga bij twijfel nooit af op spontaan herstel bij een snel uitbreidende infectie.

Kan Skindr helpen bij een huidinfectie?

Ja, voor mildere huidinfecties en twijfelgevallen waarbij ernstige alarmsignalen ontbreken. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog je klacht binnen 48 uur. Bij alarmsignalen: bel 112 of ga direct naar de spoedafdeling.

• Skindr dermatologen (medische eindredactie)
• EBPNet / Gezondheid en Wetenschap: Ernstige infecties van de huid en de weke delen (2019)
• Huidziekten.nl: Fasciitis Necroticans (Dr. Jan R. Mekkes, Amsterdam UMC, 2023)
• DermNet NZ: Necrotizing fasciitis