Livedo reticularis: symptomen, oorzaken & behandeling

Livedo reticularis is een roodpaars, netvormig patroon op de huid dat ontstaat door een tijdelijk verminderde bloedstroom door de kleine bloedvaatjes (arteriolen) vlak onder het huidoppervlak. De naam komt van het Latijnse "livere" (blauwachtig) en "reticular" (netvormig, als een net). Op de huid ziet het eruit als een kant-achtig spinnenweb van paarse of rode lijntjes.

Er zijn drie vormen die je van elkaar moet onderscheiden:

Cutis marmorata (fysiologisch)

Het meest voorkomende type. Dit gemarmerde patroon verschijnt bij kou of temperatuurwisselingen en verdwijnt volledig wanneer je opwarmt. Het komt voor bij baby's, kinderen én volwassenen. Het is volkomen normaal en heeft geen behandeling nodig.

Primaire (idiopathische) livedo reticularis

Een regelmatig netvormig patroon zonder aanwijsbare onderliggende oorzaak. Komt vaker voor bij jonge vrouwen. Het patroon kan bij warmte deels verbleken maar verdwijnt niet altijd volledig. In de meeste gevallen goedaardig.

Secundaire livedo reticularis

Een netvormig patroon dat aanwezig blijft bij warmte of ontstaat door een onderliggende aandoening (zie hieronder).

Het is ook belangrijk om livedo reticularis te onderscheiden van livedo racemosa: livedo racemosa heeft een onregelmatig, "gebroken" netvormig patroon dat niet gesloten is. Dit type is vaker gerelateerd aan een onderliggende ziekte, zoals het antifosfolipidensyndroom of het Sneddon-syndroom.

Het merendeel van de gevallen van livedo reticularis is onschuldig en heeft geen behandeling nodig.

Livedo reticularis ontstaat wanneer de kleine bloedvaatjes (arteriolen) in de huid tijdelijk samentrekken of verminderd doorstroomd raken. Daardoor krijgt het weefsel rondom de vaatjes minder zuurstofrijk bloed, wat het kenmerkende paarse of roodachtige netvormige patroon geeft.

De oorzaken zijn ingedeeld in vier categorieën:

Fysiologisch (cutis marmorata): kou of een plotse temperatuurdaling. Dit is de meest voorkomende en volledig onschuldige oorzaak. Het lichaam trekt tijdelijk de kleine vaatjes samen om warmte te bewaren.

Primair/idiopathisch: geen aanwijsbare oorzaak. Het patroon is regelmatig en symmetrisch, en komt vaker voor bij jonge vrouwen. Hormonale factoren spelen vermoedelijk een rol.

Secundaire oorzaken (pathologisch): hier is onderzoek naar een onderliggende aandoening nodig:

• Antifosfolipidensyndroom (APS): de belangrijkste secundaire oorzaak. Bij 40% van de patiënten met livedo reticularis is APS het eerste klinische teken van de aandoening. APS is een aandoening waarbij het bloed te snel stolt door antistoffen, wat de kleine bloedvaatjes aantast. Meer medische achtergrond over deze vormen vind je bij DermNet.
• Auto-immuunziekten: systemische lupus erythematosus (SLE), vasculitis.
• Sneddon-syndroom: een zeldzame combinatie van livedo racemosa en herseninfarcten. Dit is een belangrijk signaal dat niet genegeerd mag worden.
• Bepaalde middelen: sommige middelen zoals amantadine, kinidine en bepaalde bètablokkers kunnen livedo veroorzaken.

Risicofactoren zijn vrouwen (met name jong), bestaande auto-immuunaandoeningen en zwangerschap.

Bij livedo reticularis die niet verdwijnt bij warmte of die altijd aanwezig is, is onderzoek naar een onderliggende oorzaak aan te raden.

Livedo reticularis ziet eruit als een paars of roodachtig, netvormig of kant-achtig patroon op de huid, vergelijkbaar met een spinnenweb of fijn netje. De kleur varieert van lichtroze-rood tot dieppaars of blauwachtig, afhankelijk van de ernst van de doorbloedingsstoornis.

Het patroon wordt sterker bij kou en verbetert of verdwijnt bij warmte. Bij cutis marmorata verdwijnt het volledig bij opwarmen. Als het patroon aanwezig blijft bij warmte, is dat een teken dat er mogelijk een onderliggende oorzaak is. Betrouwbare patiëntinformatie over huidklachten en doorbloeding vind je ook bij Gezondheid en Wetenschap.

Er zijn doorgaans geen andere symptomen: geen jeuk, geen pijn, geen korstjes. Het patroon is uitsluitend zichtbaar op de huid.

Is livedo reticularis gevaarlijk?

Het patroon op zichzelf is niet gevaarlijk. Cutis marmorata bij kou is volkomen normaal. De situaties waarvoor je een arts moet raadplegen, zijn duidelijk:

• Het patroon verdwijnt niet bij warmte of is altijd aanwezig.
• Het is recent nieuw ontstaan zonder duidelijke oorzaak.
• Er zijn andere klachten: pijn in het aangedane gebied, open wonden of zweertjes, neurologische symptomen, bloedstollingsklachten.

Verdwijnt het patroon niet bij warmte of heb je andere klachten? Een gecertificeerde Skindr-dermatoloog helpt je snel op weg.

Livedo reticularis komt het vaakst voor op de benen, met name de onderbenen en dijen. Dat zijn de lichaamsdelen die het meest blootgesteld zijn aan kou en het verst van het hart verwijderd zijn. Bij mensen met diabetes en doorbloedingsproblemen aan de benen, zoals bij een diabetische voet, is extra aandacht voor de bloedvaten belangrijk.

Ook de armen, handen en de romp kunnen aangedaan zijn, afhankelijk van de oorzaak. Bij cutis marmorata door kou kan het hele lichaam een gemarmerd patroon tonen.

Bij secundaire vormen door onderliggende ziekten (zoals APS of vasculitis) kan het patroon ook op de romp of het gezicht voorkomen.

Het patroon volgt de verdeling van de kleine huidvaatjes en is daardoor doorgaans symmetrisch aanwezig aan beide kanten.

Behandeling van livedo reticularis hangt volledig af van de oorzaak. Bij de fysiologische variant (cutis marmorata bij kou) is geen behandeling nodig.

Bij fysiologische of primaire livedo reticularis: warm kleden in laagjes, kou vermijden en rookstop. Roken verergert doorbloedingsstoornissen. Geen behandeling nodig. Andere koudegerelateerde huidklachten, zoals wintertenen, reageren op dezelfde aanpak.

Bij een secundaire oorzaak richt de behandeling zich op de onderliggende aandoening. Bij antifosfolipidensyndroom (APS) bepaalt een internist of reumatoloog een behandelplan met bloedverdunners om stolling te voorkomen. Bij auto-immuunziekten zoals SLE wordt de grondaandoening behandeld. Bij livedo die door een middel wordt veroorzaakt: stopzetten van het triggerende middel in overleg met de behandelend arts.

Leefstijl: warm kleden, laagjes dragen in de winter en rookstop gelden voor iedereen als preventieve maatregel.

Wanneer naar de dermatoloog? Als het patroon niet verdwijnt bij warmte, recent nieuw is ontstaan, gepaard gaat met bijkomende klachten (pijn, neurologische symptomen, stollingsproblemen) of als je wil weten of er een onderliggende oorzaak is.

Wil je weten of livedo reticularis bij jou een oorzaak heeft die aandacht nodig is? Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog jouw huidpatroon binnen 48 uur, zonder doorverwijzing of wachtkamer.

Heb je ook last van koudegerelateerde roodheid of opvliegers in het gezicht? Lees meer over episodische roodheid en wanneer dat aandacht verdient.

Bij de fysiologische variant (cutis marmorata bij kou) verdwijnt het patroon vanzelf bij opwarmen. Er is geen behandeling nodig of zinvol.

Steroïdcrèmes, huidverzorgingsproducten of andere zalven veranderen niets aan livedo reticularis. Het is een vasculair patroon dat diep in de kleine bloedvaatjes ontstaat. Geen enkele lokale huidcrème kan dat aanpakken.

Probeer een mogelijke onderliggende aandoening (zoals antifosfolipidensyndroom of SLE) nooit zelf te behandelen of te negeren. Onbehandeld antifosfolipidensyndroom kan ernstige gevolgen hebben, waaronder trombose of miskraam.

Bij een aanhoudend patroon of bijkomende klachten is een arts de enige juiste stap. Zelfbehandeling leidt nergens.

Is livedo reticularis gevaarlijk?

Meestal niet. Het koude-gerelateerde patroon (cutis marmorata) is volkomen normaal. Als het patroon aanwezig blijft bij warmte of gepaard gaat met andere klachten, kan een onderliggende aandoening de oorzaak zijn. Laat het dan controleren.

Verdwijnt livedo reticularis vanzelf?

De fysiologische variant verdwijnt zodra je opwarmt. De primaire idiopathische variant kan jarenlang aanwezig blijven maar is onschuldig. De secundaire variant verbetert alleen als de onderliggende oorzaak wordt behandeld.

Wat zijn gemarmerde benen?

Gemarmerde benen zijn een andere naam voor cutis marmorata: het netvormige rode of paarse patroon dat bij kou op de huid verschijnt. In de meeste gevallen is het volkomen normaal en verdwijnt bij opwarmen.

Wat is het verschil tussen livedo reticularis en livedo racemosa?

Livedo reticularis heeft een regelmatig, gesloten netvormig patroon en is vaak onschuldig. Livedo racemosa heeft een onregelmatig, gebroken patroon en is vaker gerelateerd aan een onderliggende aandoening zoals antifosfolipidensyndroom of Sneddon-syndroom.

Komt livedo reticularis vaker voor bij vrouwen?

Ja. De primaire, idiopathische variant komt vaker voor bij jonge vrouwen. Dit hangt samen met hormonale factoren en de hogere incidentie van auto-immuunaandoeningen bij vrouwen.

Kan ik livedo reticularis voorkomen?

De fysiologische variant bij kou voorkom je door warm te kleden en kou te vermijden. Rookstop helpt: roken verergert doorbloedingsstoornissen. Een secundaire oorzaak is niet te voorkomen, maar wel te behandelen.

Kan Skindr helpen bij livedo reticularis?

Ja. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog jouw huidpatroon op basis van foto's, binnen 48 uur. Je krijgt advies over of verder onderzoek naar een onderliggende oorzaak nodig is, zonder doorverwijzing via de huisarts.