Keratosis pilaris: oorzaak, behandeling & wanneer naar de dermatoloog

Keratosis pilaris is een veelvoorkomende, goedaardige huidaandoening waarbij kleine keratineproppen de haarzakjes verstoppen. Dit geeft een ruw "kippenvel"-gevoel op de huid, omgeven door lichte roodheid. De aandoening is volkomen onschuldig en veroorzaakt geen gezondheidsrisico's.

In de volksmond spreekt men ook wel van "kippenvel" of "kippenvelletje". Andere medische termen zijn lichen pilaris en folliculaire keratose.

Naar schatting 40 tot 50% van alle volwassenen heeft keratosis pilaris in meer of mindere mate. Bij kinderen en tieners ligt dit percentage nog hoger. Precies omdat de aandoening zo gewoon is, wordt ze vaak pas laat herkend of verward met andere huidproblemen.

Keratosis pilaris ontstaat wanneer de huid te veel keratine aanmaakt. Die keratine hoopt zich op rondom de haarzakjes, waardoor kleine propjes worden gevormd die de haarzakjes verstoppen. Het gevolg: een ruwe huid met kleine bultjes.

De aandoening wordt familiaal doorgegeven. Als een ouder keratosis pilaris heeft, is de kans aanzienlijk groter dat kinderen het ook ontwikkelen. Mensen met atopisch eczeem of droge huid (eczeem) hebben vaker en ernstiger last van keratosis pilaris.

Keratosis pilaris is ook seizoensgebonden: de klachten zijn het ergst in herfst en winter bij lage luchtvochtigheid, en verbeteren bij veel mensen spontaan in de zomer. Keratosis pilaris is geen infectie, geen allergie en niet besmettelijk. Je kunt het niet doorgeven aan anderen.

Het typische beeld van keratosis pilaris bestaat uit kleine, harde bultjes op de huid met een ruw gevoel, vergelijkbaar met kippenvel dat niet verdwijnt. De bultjes zijn omgeven door een lichte roodheid of verkleuring.

Bij een lichte huid zijn de bultjes rood of roze. Bij een donkere huid zien ze er eerder bruin of grijsachtig uit, waardoor de aandoening minder snel herkend wordt. De bultjes zijn niet pijnlijk en jeuken zelden, tenzij de huid extreem droog is.

Keratosis pilaris wordt soms verward met acne op armen, maar er zijn duidelijke verschillen. Bij keratosis pilaris zijn er grote aantallen bultjes zonder puikop en zonder ontsteking, typisch op de bovenarmen en dijen. Bij acne gaat het om puistjes met een puikop of pus, op het gezicht, de rug of de borst, met zichtbare ontsteking. Twijfel je? Stuur een foto via Skindr: een gecertificeerde dermatoloog bekijkt het binnen 48 uur.

Het verloop is geruststellend: de klachten zijn het ergst tijdens de puberteit en verbeteren na het 30e levensjaar bij veel mensen.

Keratosis pilaris komt het vaakst voor op de buitenzijde van de bovenarmen, de meest voorkomende locatie bij volwassenen. Ook de bovenbenen en billen zijn vaak aangetast, bij vrouwen vaker dan bij mannen. Bij jonge kinderen verschijnen de bultjes regelmatig op de wangen. Minder voorkomende locaties zijn de rug en de schouders.

Keratosis pilaris komt nooit voor op de handpalmen of voetzolen, omdat daar geen haarzakjes aanwezig zijn. Bij mensen met een donkere huid is de roodheid minder opvallend, maar is de ruwe textuur de belangrijkste aanwijzing voor de aandoening.

Keratosis pilaris kan niet volledig worden verbeterd, maar de symptomen zijn goed te beheersen met de juiste verzorging. De meeste mensen zijn goed geholpen met vrij verkrijgbare middelen.

De basis van de behandeling is dagelijks hydrateren na het douchen. Crèmes met ureum (5 tot 20%) zijn effectief: ze lossen keratineproppen op en zijn vrij verkrijgbaar bij de apotheek. Ook crèmes met salicylzuur (2 tot 5%) exfoliëren de keratinelaag en zijn een goed alternatief. Vermijd heet water en harde scrubs, want die beschadigen de huidbarrière en verergeren de bultjes.

Als vrij verkrijgbare crèmes onvoldoende helpen, kan een dermatoloog retinoïnezuur of adapaleen als behandelplan aanbevelen. Meer informatie over retinoïden bij huidaandoeningen vind je via DermNet NZ. Voor ernstiger gevallen of bij hardnekkige roodheid is een laserbehandeling een optie, zoals een KTP-laser of Nd:YAG-laser. Dit zijn behandelingen die enkel via een dermatoloog beschikbaar zijn.

Wil je weten welke aanpak het best bij jouw huid past? Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog, op basis van een foto en zonder wachtrij. Volgens huidziekten.nl treft keratosis pilaris naar schatting 40% van de bevolking.

Harde scrubs of een puimsteen voelen misschien logisch, maar beschadigen de huidbarrière en verergeren de roodheid. De keratineprop zit diep in het haarzakje: uitknijpen of prikken brengt infectierisico met zich mee en helpt niet. Stoppen met de verzorging zodra de huid verbetert, werkt ook niet: keratosis pilaris keert altijd terug zonder consistente opvolging. Tot slot verergert droge lucht in huis de klachten in de winter: een luchtbevochtiger kan een nuttig verschil maken.

Gaat keratosis pilaris vanzelf over?

Bij veel mensen verbeteren de klachten na het 30e levensjaar, maar keratosis pilaris verdwijnt zelden volledig. Consistente huidverzorging met ureum of salicylzuur helpt de symptomen te beheersen. Zonder verzorging keren de bultjes altijd terug.

Wat is het beste middel tegen keratosis pilaris?

Crèmes met ureum (10 tot 20%) of salicylzuur zijn het effectiefst vrij verkrijgbaar. Retinoïden op recept werken beter bij hardnekkige gevallen. Een gecertificeerde dermatoloog adviseert de meest geschikte aanpak voor jouw huid.

Is keratosis pilaris hetzelfde als acne?

Nee. Keratosis pilaris wordt veroorzaakt door keratineproppen in haarzakjes en zit typisch op de bovenarmen en dijen. Acne is een ontsteking van de talgklieren en zit voornamelijk op het gezicht, de rug en de borst.

Kan ik keratosis pilaris doorgeven aan mijn kinderen?

Keratosis pilaris is genetisch bepaald en kan erfelijk worden doorgegeven, maar is niet besmettelijk. Als een ouder het heeft, is er meer kans dat kinderen het ook ontwikkelen.

Wanneer moet ik naar een dermatoloog voor keratosis pilaris?

Als vrij verkrijgbare crèmes na 3 maanden onvoldoende helpen, als de roodheid of ruwheid toeneemt, of als je laserbehandeling overweegt. Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies.

1. Skindr dermatologen: skindr.com
2. DermNet NZ: Keratosis pilaris
3. Huidarts.com: Keratosis pilaris
4. Thuisarts.nl