Seborrhoische keratose: symptomen, oorzaken & behandeling

Seborrhoische keratose is de meest voorkomende goedaardige huidaandoening bij volwassenen boven de 40. De vlekken heten in de volksmond ouderdomswratten of verruca seborrhoica. Ze zien eruit als lichtbruine tot zwarte, wasachtige groeiingen die lijken alsof ze op de huid zijn geplakt. Seborrhoische keratose wordt nooit kwaadaardig.

Seborrhoische keratose vs. andere ouderdomsvlekken

Wat mensen "ouderdomsvlekken" noemen, omvat vier verschillende huidaandoeningen. Lentigo solaris (zonvlekken) zijn platte, lichtbruine vlekken door zonschade. Seborrhoische keratose zijn verheven, wasachtige groeiingen die dikker aanvoelen. Seniele angiomen zijn kleine rode punten door uitgezette bloedvaatjes. Idiopathische guttata hypomelanosis zijn kleine witte vlekjes door plaatselijk melaninverlies. Het zijn allemaal onschuldige huidveranderingen die met leeftijd vaker voorkomen.

Is seborrhoische keratose gevaarlijk?

Nee. Seborrhoische keratose is volledig benigne en gedraagt zich nooit als een voorloper van huidkanker. Dit onderscheidt de aandoening van bepaalde vormen van lentigo, zoals lentigo maligna, die bij jarenlange zonschade een risico kunnen vormen. Bij seborrhoische keratose zelf is dat niet het geval: de groeiing kan van uiterlijk veranderen maar ontaardt niet.

Seborrhoische keratose ontstaat door een overmatige groei van cellen in de buitenste laag van de huid (de epidermis). De precieze oorzaak is niet volledig bekend, maar leeftijd, erfelijkheid en omgevingsfactoren spelen samen een rol.

Leeftijd en erfelijkheid

Na het 40e levensjaar nemen seborrhoische keratosen sterk in frequentie toe. De meeste mensen ontwikkelen er in de loop van hun leven meerdere. Er bestaat een duidelijk familiair patroon: als een van je ouders er veel heeft, is de kans groter dat jij ze ook zult ontwikkelen.

Zon en huidveroudering

Hoewel seborrhoische keratose geen huidkanker is en niet uitsluitend op blootgestelde zones voorkomt, versnellen UV-straling en algemene huidveroudering de vorming van huidgroeiingen. Dagelijkse zonbescherming met een breedbandige zonnebrandcreme (SPF 30 of hoger) helpt huidveroudering te beperken.

Hormonen

Soms worden ze tijdens zwangerschap of andere hormonale veranderingen meer opgemerkt, maar er is geen duidelijke bewezen hormonale oorzaak.

Seborrhoische keratose zijn lichtbruine tot donkerbruine of zwarte groeiingen die iets verheven zijn ten opzichte van de omringende huid. Ze voelen wasachtig aan en lijken alsof ze erop geplakt zijn. Ze varieren in grootte van 0,2 tot 3 centimeter en kunnen een gladde of korrelige textuur hebben.

Hoe ziet seborrhoische keratose eruit op lichte en donkere huid?

Op lichte huidtinten is de bruine tot zwarte kleur duidelijk zichtbaar en valt de verheven rand goed op. Op donkere of getinte huid zijn de groeiingen vaak even donker of iets donkerder dan de omgeving, waardoor ze minder opvallen door kleurverschil. Het kenmerkende onderscheidende kenmerk op alle huidtinten is de verheven, wasachtige textuur: het "opgeplakt" gevoel bij aanraking.

Alarmsignalen: wanneer is het geen seborrhoische keratose?

Seborrhoische keratose is benigne, maar een vlek die snel van grootte of kleur verandert, bloedt, jeukt of asymmetrisch wordt, is een signaal dat verdere beoordeling nodig is. Melanoom en lentigo maligna kunnen visueel op seborrhoische keratose lijken. Laat elke snel veranderende vlek altijd beoordelen door een dermatoloog.

Twijfel je of de vlek seborrhoische keratose is? Een gecertificeerde Skindr-dermatoloog beoordeelt je foto binnen 48 uur.

Seborrhoische keratose kan vrijwel overal op het lichaam voorkomen, maar treft het vaakst de rug, borst, het gezicht en de nek. Ook de hoofdhuid en de bovenarmen zijn frequente locaties. Handpalmen en voetzolen blijven vrijwel altijd vrij.

In het gezicht verschijnen de groeiingen vaak op het voorhoofd, de slapen en de wangen. Op de romp, in het bijzonder de bovenrug en borstkas, kunnen meerdere groeiingen tegelijk voorkomen. Het is niet ongewoon om er tientallen te hebben verspreid over het lichaam.

De locatie maakt geen verschil voor de aard van de groeiingen: of ze nu op het gezicht, de nek of de rug zitten, seborrhoische keratosen zijn altijd goedaardig.

Seborrhoische keratose hoeft medisch gezien niet behandeld te worden: de groeiingen zijn goedaardig en leveren geen gezondheidsrisico op. Behandeling is zinvol wanneer een keratose cosmetisch storend is, irriteert, jeukt of schaaft aan kleding.

Cryotherapie (vloeibare stikstof)

De meest gebruikte methode is cryotherapie, waarbij de dermatoloog de groeiing bevriest met vloeibare stikstof. Na behandeling vormt zich een blaasje dat afvalt. Meerdere sessies kunnen nodig zijn bij dikkere groeiingen.

Curettage en elektrocoagulatie

De dermatoloog kan de groeiing ook wegschrapen (curettage) en gelijktijdig de bloedvaten dichtschroeven met (elektro)coagulatie. Dit is effectief bij grotere of dikkere groeiingen.

Laserbehandeling

Laserbehandeling (waaronder IPL) wordt vooral ingezet voor oppervlakkige pigmentletsels zoals lentigo solaris. Voor verheven plekjes zoals seborrhoische keratosen is het effect van IPL beperkt. Laser is een optie op cosmetisch gevoelige zones zoals het gezicht.

Preventie

Seborrhoische keratosen zijn niet volledig te voorkomen, maar dagelijkse zonbescherming met SPF 30 of hoger vertraagt huidveroudering. Twijfel je of een vlek een actinische keratose of mogelijke huidkanker is? Dan is een dermatoloogconsult aangewezen.

Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog. Geen doorverwijzing van de huisarts nodig.

Huidverlichtende cremes (met thiamidol, vitamine C of kojiczuur) hebben geen effect op seborrhoische keratose. Ze werken op melanine in de huid, maar seborrhoische keratose is een groeiing van huidcellen, geen pigmentprobleem. Zelfs de meest geavanceerde cremes laten de groeiing intact.

Appelazijn wordt online aangeraden als thuismiddel, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat het werkt. Het kan bovendien brandwonden en littekens veroorzaken op de omringende huid.

OTC-vriessprays (zoals Wartner) zijn ontwikkeld voor HPV-wratten (verruca vulgaris), niet voor seborrhoische keratose. De samenstelling is anders en het gebruik ervan is niet gevalideerd voor deze aandoening.

Krabben, knijpen of zelf proberen te verwijderen vergroot het infectierisico en kan littekens achterlaten.

Is seborrhoische keratose besmettelijk?

Nee, seborrhoische keratose is niet besmettelijk. Het is een goedaardige huidgroeiing die niet door een virus of bacterie wordt veroorzaakt en niet overgedragen kan worden.

Is seborrhoische keratose gevaarlijk?

Nee. Seborrhoische keratose is niet kwaadaardig. Het is een volledig benigne aandoening, ook al kan ze visueel gelijken op een vlek die behandeling nodig heeft.

Gaat seborrhoische keratose vanzelf weg?

Doorgaans niet. Seborrhoische keratosen kunnen licht van kleur of grootte veranderen over de jaren, maar verdwijnen zelden spontaan. Medische verwijdering is de enige definitieve oplossing.

Hoe onderscheid ik seborrhoische keratose van huidkanker?

Het onderscheid is visueel soms moeilijk. Een vlek die snel verandert, bloedt of asymmetrisch is, laat je altijd beoordelen door een dermatoloog via dermoscopie of biopsie.

Wanneer moet ik naar een dermatoloog?

Bij elke vlek die verandert van grootte, kleur of vorm, bloedt of jeukt. Ook bij cosmetische hinder of twijfel over de aard van de vlek.

Kan Skindr helpen bij seborrhoische keratose?

Ja. Een gecertificeerde dermatoloog van Skindr beoordeelt je foto's binnen 48 uur en geeft advies over beoordeling en behandelopties. Geen doorverwijzing nodig.

• DermNet NZ - Seborrhoeic keratosis
• Skindr dermatologen (medisch geverifieerd)