Granuloma annulare: symptomen, oorzaken & behandeling

Granuloma annulare is een goedaardige huidaandoening waarbij kleine ontstekingshaarden (granulomen) een ringvorm aannemen op de huid. De naam verwijst precies naar dit kenmerkende patroon: "granuloma" staat voor de kleine ontstekingshaarden in de huid, "annulare" voor de ringvorm die ze samen vormen.

Lokale vorm

De lokale vorm is de meest voorkomende. Hierbij verschijnen één of enkele ringen op de handen, voeten, ellebogen of knieën. Dit is de typische presentatie bij huidproblemen bij kinderen en jongvolwassenen.

Gedissemineerde (uitgebreide) vorm

Bij de gedissemineerde vorm verspreiden meerdere ringen zich over de romp, nek of het gezicht. Deze vorm komt vaker voor bij mensen boven de 40 jaar en is soms gelinkt aan onderliggende aandoeningen. Beide vormen zijn goedaardig en worden nooit kwaadaardig. De aandoening is niet besmettelijk en laat geen littekens achter.

De exacte oorzaak van granuloma annulare is niet bekend. Het immuunsysteem speelt een centrale rol: een abnormale reactie van bepaalde afweercellen veroorzaakt de kenmerkende granulomen in de huid.

Mogelijke triggerfactoren

Insectenbeten, vaccinaties en blootstelling aan UV-licht worden door meerdere bronnen gelinkt aan het optreden of verergeren van granuloma annulare. De exacte relatie is niet altijd bewezen.

Link met diabetes, cholesterol en schildklier

Bij de gedissemineerde vorm wordt soms een verhoogde bloedsuiker of verhoogd cholesterol gevonden. Bloedonderzoek kan in die gevallen zinvol zijn. Bij uitgebreide vormen wordt ook de schildklierfunctie soms gecontroleerd. Dit betekent niet dat de meeste patiënten een onderliggende ziekte hebben: de oorzaak-gevolgrelatie is niet bewezen, en de meeste mensen met granuloma annulare hebben geen diabetes of schildklieraandoening.

Granuloma annulare uit zich als verheven, ringvormige vlekken met een vleeskleurige of licht rode rand en een relatief glad centrum. De ring groeit langzaam naar buiten en kan enkele centimeters groot worden.

Bij een lichte huid zijn de vlekken roodachtig of vleeskleurig. Bij een donkere huid kunnen ze een paarsige tint hebben of gepaard gaan met hyperpigmentatie, waardoor ze minder snel herkend worden. Jeuk is zelden aanwezig.

Granuloma annulare wordt regelmatig verward met ringworm of schimmelinfectie, maar er zijn duidelijke verschillen. Ringworm is een schimmelinfectie die meer jeukt en reageert op antischimmelcrème. Granuloma annulare is geen schimmel, jeuk is zelden aanwezig en de aandoening reageert niet op antischimmelcrème. Als antischimmelcrème na 2 tot 3 weken geen effect heeft, is granuloma annulare een mogelijke beoordeling. Meer over ringworm lees je op DermNet NZ.

De diagnose wordt doorgaans visueel gesteld door een dermatoloog. Bij twijfel bevestigt een biopt (een klein huidstansje) de diagnose. Twijfel je of het granuloma annulare of ringworm is? Een gecertificeerde Skindr-dermatoloog beoordeelt je huid binnen 48 uur.

Bij de lokale vorm komen de ringen het vaakst voor op de handen, voeten, ellebogen en knieën. Dit zijn ook de locaties die het meest worden blootgesteld aan kleine huidtrauma's. Bij de gedissemineerde vorm kunnen de vlekken ook verschijnen op de romp, de nek en het gezicht.

Granuloma annulare kan op elke leeftijd optreden, maar de lokale vorm is vaker bij kinderen en jongvolwassenen, de gedissemineerde vorm bij mensen boven de 40 jaar.

Bij de meeste patiënten verdwijnt granuloma annulare spontaan binnen 1 tot 2 jaar, zonder behandeling. Behandeling is dan ook niet altijd nodig, maar kan overwogen worden bij hardnekkige of storende gevallen.

Als eerste keuze voor lokale behandeling wordt een corticosteroïdencrème gebruikt, eventueel onder afdekking om de werking te versterken. Bij hardnekkige individuele plekken kunnen intralesionale injecties worden gegeven. Voor ernstiger gevallen staan cryotherapie (bevriezing), lichttherapie of PUVA tot de beschikbare opties. Bij ernstige gedissemineerde vormen kan een dermatoloog systemische middelen overwegen.

Opvallend feit: soms triggert een huidbiopsie (het kleine huidstansje) al een spontane verbetering van de aandoening. Dit is geen behandeling, maar een observatie die laat zien hoe grillig granuloma annulare zich gedraagt.

Er is geen bewezen preventie voor granuloma annulare. Onnodige huidtrauma's vermijden kan zinvol zijn.

Raadpleeg een dermatoloog bij twijfel over de beoordeling, bij uitblijven van spontane remissie na 2 jaar, bij een storende impact op het dagelijks leven, of bij vermoeden van een kwaadaardige huidaandoening. Granuloma annulare laat doorgaans geen littekens of keloïd achter. Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog, zonder doorverwijzing van de huisarts.

De meest gemaakte fout is antischimmelcrème gebruiken voor granuloma annulare. Omdat de vlekken ringvormig zijn en op ringworm lijken, grijpen veel mensen naar een antischimmelcrème. Granuloma annulare is echter geen schimmelinfectie: antischimmelcrème heeft geen enkel effect op deze aandoening.

Krabben of manipuleren van de plekken werkt ook niet: het veroorzaakt huidtrauma en kan de klachten verergeren. Onbewezen folkremedies zoals azijn of etherische oliën hebben geen wetenschappelijk bewijs van werking en kunnen de huid irriteren.

Een dermatoloog stelt de juiste beoordeling en sluit onnodige of foutieve behandelingen uit.

Is granuloma annulare besmettelijk?
Nee, granuloma annulare is niet besmettelijk. Het ontstaat door een reactie van het eigen immuunsysteem en wordt niet overgedragen via huidcontact.

Gaat granuloma annulare vanzelf weg?
Ja, bij de meeste patiënten verdwijnt granuloma annulare spontaan binnen 1 tot 2 jaar. Bij sommigen keert het later terug, maar ook dat gaat doorgaans vanzelf over.

Heeft granuloma annulare iets te maken met diabetes?
Bij de uitgebreide vorm wordt soms een verhoogde bloedsuiker gevonden. Een dermatoloog kan bloedonderzoek adviseren, maar de meeste patiënten met granuloma annulare hebben geen diabetes.

Hoe wordt granuloma annulare vastgesteld?
Een dermatoloog beoordeelt de aandoening doorgaans visueel. Bij twijfel bevestigt een huidbiopsie de bevinding. Online beoordeling via Skindr is een snelle eerste stap, zonder wachtrij.

Is granuloma annulare gevaarlijk?
Nee. Granuloma annulare is goedaardig, wordt nooit kwaadaardig en laat geen littekens achter. Bij uitgebreide vormen is soms bloedonderzoek zinvol om onderliggende aandoeningen uit te sluiten.

Kan Skindr helpen bij granuloma annulare?
Ja. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog je huid binnen 48 uur op basis van foto's, zonder doorverwijzing van de huisarts. Zo weet je snel of het granuloma annulare is of toch iets anders.

Skindr gecertificeerde dermatologen (www.skindr.com)
Huidziekten.nl: Granuloma annulare
Huidarts.com: Granuloma annulare
NVDV: Granuloma annulare
DermNet NZ: Granuloma annulare