Aften (mondzweertjes): symptomen, oorzaken & behandeling

Aften (ook wel mondzweertjes) zijn kleine, pijnlijke zweertjes op de slijmvliezen in de mond. Volgens DermNet zijn ze een van de meest voorkomende slijmvliesaandoeningen. Ze hebben een grijswit of geel vliesje met een rode, licht verheven rand. Aften zijn niet besmettelijk en gaan vanzelf over. Ze zijn geen teken van een ernstige ziekte bij de meeste mensen. Aften horen bij de bredere groep van huidziekten en de mond, waar je meer leest over aandoeningen van het mondslijmvlies. Heb je kinderen met klachten in of rond de mond, lees dan ook onze pagina over huidproblemen bij kinderen.

Kleine aften vs. grote aften: wat is het verschil?

Er zijn twee hoofdtypen aften. Kleine aften (minder dan 1 cm) zijn verreweg het meest voorkomend: ze zijn goed voor ongeveer 90% van alle gevallen. Ze genezen doorgaans vanzelf binnen 7 tot 14 dagen en laten geen litteken achter. Grote aften (meer dan 1 cm) zijn zeldzamer, komen voor bij circa 10% van de gevallen, zijn pijnlijker en kunnen 4 tot 6 weken aanhouden. Grote aften laten soms een klein litteken achter na genezing. Bij grote of terugkerende aften is het aan te raden een arts te raadplegen.

De exacte oorzaak van aften is bij de meeste mensen onbekend. Een vitaminetekort is zelden de reden, ook al is dat een wijdverbreid misverstand.

Veelvoorkomende uitlokkende factoren

Stress, vermoeidheid en slaaptekort worden door veel mensen met aftenaanvallen geassocieerd. Kleine verwondingen in de mond, bijvoorbeeld door het bijten op je wang, een scherpe tand of een tandenborstel, kunnen ook een afte uitlokken. Hormonale schommelingen, zoals rond de menstruatie, spelen bij sommige mensen een rol. Bepaalde voedingsmiddelen zoals noten, chocolade, kaas, eieren en citrusfruit worden als mogelijke uitlokkers aangeduid, maar dit verschilt sterk per persoon.

Middelen die aften kunnen veroorzaken

Bepaalde middelen kunnen aften als bijwerking geven: cytostatica (middelen bij kanker), nicorandil, bètablokkers en sommige ontstekingsremmers behoren daartoe. Bespreek dit met je arts als je frequent aften hebt tijdens het gebruik van een middel.

Vitaminetekort bij aften: is dat zo?

Dit is een van de meest gezochte vragen over aften. Het antwoord is genuanceerd: een tekort aan vitamine B12, ijzer of foliumzuur kan bijdragen aan aftenaanvallen als dat tekort er ook werkelijk is. Bij de meerderheid van de mensen met aften is er echter geen aantoonbaar tekort. Dat een vitaminetekort de oorzaak zou zijn, is volgens het LUMC een veelvoorkomend misverstand. Een vitaminepil nemen zonder bewezen tekort heeft bij de meeste mensen geen effect. Bij frequent terugkerende aften is bloedonderzoek via een arts zinvol om dit uit te sluiten.

Aften door een onderliggende ziekte

Bij een kleine groep mensen zijn aften een signaal van een onderliggende aandoening: de ziekte van Crohn, coeliakie, de ziekte van Behçet of een verminderde afweer (zoals bij HIV). Bij frequente of ernstige aften is het zinvol om dit te laten uitsluiten.

Aften herken je aan een klein zweertje met een grijswit of geel vliesje en een rode, licht verheven rand. Ze zijn van bij het begin pijnlijk, ook zonder aanraking.

Het verloop gaat typisch in vier fasen. Eerst is er een branderig of tintelend gevoel op de plek waar de afte zich gaat vormen. Dan verschijnt een klein rood stipje. Daarna ontwikkelt zich het volledige zweertje met het grijswitte vliesje. Ten slotte geneest de afte vanzelf, zonder litteken (bij kleine aften).

Kleine aften genezen binnen 7 tot 14 dagen. Grote aften kunnen 4 tot 6 weken duren. Op een lichte huid zijn aften direct herkenbaar als een wit-grijs vlekje met een heldere rode rand op het roze slijmvlies. Op een donkere huid is het contrast minder uitgesproken, maar is de rode rand vaak voelbaar door de zwelling.

Zijn aften besmettelijk?

Nee. Aften zijn niet besmettelijk. Ze worden niet veroorzaakt door een virus of bacterie die je kunt overdragen via aanraking, kussen of het delen van bestek. Aften zijn ook geen herpesaandoening: koortsblaasjes worden veroorzaakt door het herpesvirus, aften niet. Je kunt gewoon naar school, naar je werk of mensen zoenen. Onzeker of het een aft is of iets anders? Een Skindr-dermatoloog beoordeelt je foto's binnen 48 uur.

Aften komen voor op de zachte slijmvliezen in de mond: de binnenkant van de wangen en lippen, de rand of onderkant van de tong, het tandvlees rond de tanden en het zachte verhemelte. Ze komen niet voor op het harde, keratineuze slijmvlies, zoals het harde tandvlees dicht bij de tanden.

Bij grote aften kunnen zweertjes ook voorkomen in de keel en op de tonsillenbogen. In zeldzame gevallen, bij de ziekte van Behçet, komen gelijkaardige zweertjes ook voor op de geslachtsdelen.

Aften komen altijd voor als op zichzelf staande zweertjes. Meerdere aften tegelijk zijn mogelijk. Ze komen vaker voor als losse plekken, niet als een aaneengesloten uitslag of een samenhangende ontsteking van het volledige slijmvlies.

Er bestaan geen middelen die aften sneller laten verdwijnen of verhelpen. De aanpak is gericht op het verlichten van pijn en het voorkomen van nieuwe aften.

Lidocaïne mondgel is het meest gebruikte en meest onderbouwde middel voor pijnverlichting bij aften. Breng de gel aan met een wattenstaafje op de afte, maximaal 8 keer per dag. Paracetamol helpt ook bij pijn. Koele dranken, ijs en zachte voeding verminderen de prikkel op de afte.

Spoelen met zout water heeft een licht adstringerend effect en kan de pijn tijdelijk verlichten, maar geneest de afte niet sneller. Honing op de afte aanbrengen heeft een beschermend, slijmvliesvriendelijk effect. Gebruik bij frequente aften bij voorkeur een tandpasta zonder natriumlaurylsulfaat (SLS, sodium lauryl sulfate): dit wasmiddel in gewone tandpasta kan het slijmvlies irriteren. Ook Thuisarts.nl beveelt een SLS-vrije tandpasta aan bij wie vaak aften krijgt. SLS-vrije tandpasta's zijn verkrijgbaar bij apotheken en drogisterijen. Houd een dagboekje bij van wat je eet, drinkt en meemaakt rond aftenaanvallen: zo ontdek je mogelijke persoonlijke uitlokkers.

Raadpleeg een arts of tandarts wanneer een afte groter is dan 1 cm, wanneer een afte na 3 weken nog niet is genezen, wanneer je meer dan 6 aften tegelijk hebt, wanneer je ernstige pijn hebt bij eten of drinken, wanneer aften gepaard gaan met koorts of andere onverklaarde klachten, of wanneer je vermoedt dat een middel de oorzaak is. Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog, zonder doorverwijzing of wachtkamer.

Niet alles wat online wordt aangeraden bij aften heeft bewezen effect. Een paar veelgemaakte fouten op een rij.

Chloorhexidine-mondspoeling wordt vaak aangeraden, maar er is geen overtuigend bewijs dat het aften sneller geneest of de pijn verlicht. Bovendien kan langdurig gebruik de tanden en het tandvlees verkleuren.

Laserbehandeling heeft een beperkte onderbouwing voor snellere genezing, is niet thuis beschikbaar en is voor de meeste aften een overkill.

Antivirale middelen zoals aciclovir werken niet bij aften. Aften zijn geen herpesinfectie: het herpesvirus speelt geen rol bij de vorming van aften.

Antibiotica hebben bij aften geen enkel effect: aften zijn geen bacteriële infectie.

Vitamine-megadoses of kruidensupplementen helpen niet als er geen bewezen tekort is. Neem ze alleen als bloedonderzoek een tekort aantoont.

Probeer altijd de onderliggende uitlokkende factor te achterhalen in plaats van enkel symptomen te bestrijden.

Zijn aften besmettelijk?

Nee, aften zijn niet besmettelijk. Ze worden niet veroorzaakt door een virus of bacterie die je kunt overdragen. Je kunt gewoon zoenen, drinkglazen delen of naar school gaan zonder anderen te besmetten.

Hoe lang duren aften?

Kleine aften (minder dan 1 cm) genezen doorgaans vanzelf binnen 7 tot 14 dagen. Grote aften kunnen 4 tot 6 weken aanhouden. Bij aften die langer dan 3 weken duren, is een bezoek aan de tandarts of arts aangewezen.

Welke vitamines zijn tekort bij aften?

Bij de meeste mensen is er geen vitaminetekort. Een tekort aan vitamine B12, ijzer of foliumzuur kan bijdragen als het tekort er werkelijk is. Bij frequent terugkerende aften is het zinvol bloedonderzoek te laten doen via een arts.

Hoe kom ik snel van een aft af?

Aften verdwijnen niet sneller door behandeling, maar pijn kun je verlichten met lidocaïne mondgel, paracetamol of zachte en koele voeding. Vermijd hete, zure of scherpe voeding zolang de afte aanwezig is.

Wanneer moet ik naar de tandarts voor aften?

Raadpleeg een tandarts of arts bij aften groter dan 1 cm, aften die na 3 weken niet genezen zijn, meer dan 6 aften tegelijk, of aften in combinatie met koorts of andere onverklaarde klachten.

Kan Skindr helpen bij aften?

Ja. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog je foto's binnen 48 uur en geeft advies over de beoordeling en aanpak. Dat is ook nuttig als je wil uitsluiten of het om iets anders gaat, zoals spruw of koortsblaasjes.

1. Skindr gecertificeerde dermatologen
2. NHG / Thuisarts.nl — Aften (december 2025)
3. LUMC — Aften van het mondslijmvlies (Leiden Universitair Medisch Centrum)
4. Verbond der Vlaamse Tandartsen (tandarts.be) — Aften
5. DermNet NZ — Aphthous ulcer (canker sore)
6. Huidarts.com — Aften (mei 2026)