Pityriasis versicolor (zomergist): symptomen, oorzaken & behandeling

Pityriasis versicolor is een oppervlakkige schimmelinfectie van de huid, veroorzaakt door de Malassezia-gist. De volksterm is zomergist; in de medische literatuur wordt ook tinea versicolor gebruikt. De aandoening is volledig goedaardig maar kan esthetisch hinderlijk zijn door de kleurveranderingen die ze veroorzaakt op de huid.

Is pityriasis versicolor besmettelijk?

Nee. Pityriasis versicolor is niet besmettelijk. De Malassezia-gist is al deel van de normale huidflora: vrijwel iedereen draagt deze gist op de huid. Besmetting van persoon tot persoon vindt niet plaats, ook niet in een zwembad, sauna of via kleding. De vlekjes ontstaan enkel wanneer de gist onder bepaalde omstandigheden overgroeit en de pigmentcellen begint te beïnvloeden.

Pityriasis versicolor is de meest herkenbare manifestatie van Malassezia-overgroei op de romp. Dezelfde gist is ook verantwoordelijk voor hoofdhuidaandoeningen zoals roos en speelt een rol bij seborroïsch eczeem: verschillende aandoeningen, dezelfde oorzaak.

Pityriasis versicolor ontstaat wanneer de Malassezia-gist overgroeit en de pigmentaanmaak in de huid verstoort. De gist produceert azelaïnezuur, dat de melanocyten (pigmentcellen) remt. Daardoor ontstaan zones met minder pigment (witte vlekjes) of met meer pigment (bruinere vlekjes), afhankelijk van de huidtint en de activiteitsgraad van de gist.

Warmte, zweten en vette huid

Warmte, overmatig zweten en een vette huid zijn de voornaamste uitlokkers. Dit verklaart waarom de aandoening vaker voorkomt in de zomer en in warme klimaten. De Malassezia-gist gedijt op sebum (talg) en bloeit op in vochtige, warme omstandigheden. Mensen met een van nature vettere huid zijn gevoeliger.

Immuunsysteem en hormonen

Een verminderd immuunsysteem, hormonale veranderingen (puberteit, zwangerschap), gebruik van corticosteroïden en ondervoeding kunnen eveneens bijdragen aan overgroei. Mensen met seborroïsch eczeem hebben soms ook pityriasis versicolor, omdat dezelfde gist beide aandoeningen aandrijft. Vergelijkbare schimmelinfecties van de huid zoals ringworm worden veroorzaakt door een ander type schimmel, maar vertonen soms gelijkaardige vlekken op de romp. Wie één keer pityriasis versicolor heeft gehad, is gevoeliger voor terugkeer.

Pityriasis versicolor veroorzaakt kleine, ronde vlekjes die licht schilferen wanneer je er licht over wrijft. De kleur van de vlekjes hangt af van de huidtint en de activiteitsgraad van de infectie.

Pityriasis versicolor op een lichte huid

Op een lichte of blanke huid zijn de vlekjes bij een actieve infectie typisch lichtbruin tot roze. Na behandeling of in de winter worden ze wit of lichter dan de omringende huid. Ze vallen het meest op in de zomer, wanneer de omliggende huid bruin wordt maar de aangetaste zones niet bruinen in de zon.

Pityriasis versicolor op een donkere huid

Op een donkere of getinte huid zijn de vlekjes eerder donkerder dan de omringende huid (hyperpigmentatie). Na behandeling kunnen ook op donkere huidtinten witte restvlekken achterblijven die maanden zichtbaar zijn. Het onderscheid met vitiligo is dan soms moeilijk: pityriasis versicolor schilfer licht en reageert op antischimmelbehandeling, vitiligo niet. Een verwante aandoening die ook witte vlekken veroorzaakt is pityriasis rosea, al heeft die een andere oorzaak en een ander verloop.

Diagnose

Pityriasis versicolor kan worden vastgesteld via een Woods' lamp: de schimmel licht geel-groen op onder UV-licht. Microscopisch onderzoek toont het karakteristieke "spaghetti and meatballs" beeld van schimmeldraden en sporen. Meer over de klinische kenmerken via DermNet NZ.

Twijfel je of je vlekjes pityriasis versicolor zijn? Een gecertificeerde Skindr-dermatoloog beoordeelt je foto binnen 48 uur.

Pityriasis versicolor treft het vaakst de bovenrug, de borst, de schouders en de nek. Dit zijn zones waar de talgklieren actiever zijn en waar warmte en vocht zich gemakkelijker ophopen. Ook de buik, de zij en soms het gezicht (voorhoofd) kunnen aangetast zijn.

Bij ernstige of aanhoudende infecties kan de hoofdhuid aangetast zijn, ook al zijn de vlekjes er niet zichtbaar door het haar. De hoofdhuid fungeert dan als stil reservoir dat tot terugkeer leidt als hij niet meebehandeld wordt. Ook klachten zoals haaruitval kunnen soms samenhangen met aandoeningen van de hoofdhuid.

Handpalmen, voetzolen en slijmvliezen blijven steeds verschoond: Malassezia-gist heeft sebum nodig als voedingsbron en kan zich niet handhaven op zones zonder talgklieren.

Pityriasis versicolor reageert goed op antischimmelbehandeling, maar de witte restvlekken die na behandeling achterblijven, kunnen 3 tot 6 maanden zichtbaar blijven. De huid herstelt haar normale pigmentatie volledig, maar dat vraagt tijd. Dit is normaal en geen teken dat de behandeling niet werkt. De Nederlandse Thuisarts.nl legt het behandelprotocol helder uit vanuit patiëntenperspectief.

Stap 1: Antischimmelshampoo of -crème

Antischimmelshampoo (ketoconazol of seleensulfide) wordt aangebracht op de aangetaste zones én de hoofdhuid, 10 tot 15 minuten ingelaten en daarna afgespoeld. Dit protocol wordt 14 dagen dagelijks herhaald. Antischimmelcrèmes (miconazol, terbinafine, clotrimazol) zijn een alternatief bij kleinere aangetaste zones.

Stap 2: Tabletten bij hardnekkige gevallen

Bij uitgebreide of terugkerende infecties is itraconazol een optie: een antischimmelmiddel in tabletvorm, enkel via een arts verkrijgbaar. Het is niet geschikt tijdens zwangerschap en heeft interacties met andere middelen.

Stap 3: Terugkeer voorkomen

Pityriasis versicolor keert regelmatig terug, ook na succesvolle behandeling. Onderhoudsbehandeling (1 tot 2 keer per maand antischimmelshampoo, inclusief de hoofdhuid) vermindert het terugkeerrisico in de warme maanden. Behandel altijd ook de hoofdhuid, ook als die klachtenvrij is.

Bij geen verbetering na 4 weken behandeling, of bij aanhoudend terugkeren, is een dermatoloogconsult aangewezen. Heb je ook last van jeuk of huidirritatie naast de vlekken, dan is een beoordeling zeker aangewezen. Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog. Geen doorverwijzing van de huisarts nodig.

Vaseline en vette huidcrèmes zijn uit den boze bij pityriasis versicolor. De Malassezia-gist voedt zich met vetten: vette producten op de huid stimuleren haar groei en verergeren de infectie. Kies een lichte, niet-comedogene moisturizer. Meer achtergrond over Malassezia-gerelateerde aandoeningen vind je op huidziekten.nl.

De behandeling te vroeg stoppen omdat de huid verbeterd lijkt, leidt bijna altijd tot terugkeer. De schimmel is dan nog aanwezig maar niet langer actief zichtbaar. Volg het volledige protocol van 14 dagen af.

Zon opzoeken om de witte vlekken weg te branden helpt niet. Integendeel: bij zonblootstelling bruint de omliggende huid extra sterk, waardoor de witte vlekken nog opvallender worden.

De hoofdhuid vergeten te behandelen is een veelgemaakte fout: Malassezia herstelt zich vanuit de hoofdhuid en veroorzaakt terugkeer op de romp.

Is pityriasis versicolor besmettelijk?

Nee. De Malassezia-gist is al aanwezig op ieders huid. Pityriasis versicolor is niet overdraagbaar via contact, kleding, een zwembad of een sauna.

Gaat pityriasis versicolor vanzelf weg?

De actieve infectie gaat zonder behandeling zelden vanzelf over. De witte restvlekken die na behandeling achterblijven, vervagen spontaan over 3 tot 6 maanden.

Hoe lang zijn de witte vlekken zichtbaar na behandeling?

Gemiddeld 3 tot 6 maanden. De pigmentcellen herstellen zich traag. Dit is normaal en betekent niet dat de infectie nog actief is.

Wat is het beste middel tegen pityriasis versicolor?

Ketoconazolshampoo gedurende 14 dagen dagelijks is voor de meeste gevallen de eerste keuze. Bij terugkeer of uitgebreide infectie is itraconazol via een arts verkrijgbaar.

Wanneer moet ik naar een dermatoloog?

Bij geen verbetering na 4 weken behandeling, bij aanhoudend terugkerende infectie, of bij twijfel over de beoordeling (onderscheid met vitiligo of pityriasis alba).

Kan Skindr helpen bij pityriasis versicolor?

Ja. Een gecertificeerde dermatoloog van Skindr beoordeelt je foto binnen 48 uur en geeft behandeladvies op maat, inclusief behandelplan indien nodig. Geen wachtkamer, geen doorverwijzing nodig.