Folliculitis (ontstoken haarzakje): symptomen, oorzaken & behandeling

Folliculitis is een ontsteking van de haarzakjes, de kleine zakjes in de huid waaruit haren groeien (DermNet NZ). De aandoening staat ook bekend als een "ontstoken haarzakje" of "haarzakjesontsteking". Meestal gaat het om een oppervlakkige ontsteking die zichtbaar wordt als kleine rode puistjes met een haartje in het midden.

De aandoening is niet besmettelijk van persoon tot persoon en kan iedereen treffen, ongeacht leeftijd of geslacht. Folliculitis is een van de meest voorkomende huidaandoeningen en vaak mild van aard.

Folliculitis lijkt sterk op acne en kan daarmee verward worden. Het onderscheidende kenmerk is dat bij folliculitis de puistjes altijd rondom een zichtbaar haartje zitten. Een steenpuist of furunkel gaat dieper en is pijnlijker. Folliculitis die dieper in het haarzakje doordringt, kan evolueren naar een steenpuist, wat extra reden is om de aandoening tijdig te behandelen.

Folliculitis ontstaat wanneer een haarzakje geïrriteerd of geïnfecteerd raakt. De directe oorzaak verschilt, maar de meest voorkomende verwekkers zijn bacteriën, gist of mechanische prikkeling.

Bacteriële folliculitis wordt veroorzaakt door Staphylococcus aureus. Bij een kleine beschadiging door scheren of wrijving kan de bacterie binnendringen.

Pityrosporum-folliculitis (Malassezia-folliculitis) wordt veroorzaakt door een gist die van nature op de huid voorkomt. Bij warm weer, overmatig zweten of langdurig antibioticagebruik kan de gist overgroeien (Thuisarts.nl). Belangrijk: deze vorm reageert niet op antibiotica maar wel op antischimmelbehandeling.

Mechanische folliculitis ontstaat door scheren over gevoelige zones. Bij mensen met kroeshaar groeit het haar soms terug in de huid, wat ingegroeide haren veroorzaakt die de haarzakjes verder irriteren.

Whirlpool- of hot tub folliculitis treedt op na contact met besmet water en verdwijnt doorgaans spontaan binnen 7 à 10 dagen. Risicofactoren: verzwakt immuunsysteem, diabetes, overgewicht, strakke kleding. Ook haaruitval en beschadiging van de haarfollikel kunnen de kans op folliculitis vergroten.

Folliculitis kenmerkt zich door kleine rode bultjes of puistjes met een wit of geel hoofd, elk rondom een zichtbaar haartje. Op een lichte huidtint zijn ze duidelijk rood zichtbaar. Op een donkere huidtint kunnen ze eerder donkerbruin of paarsachtig uitzien.

Er is onderscheid tussen oppervlakkige folliculitis (enkel bovenste deel haarzakje) en diepe folliculitis (verder in de huid, meer pijn).

Folliculitis is niet besmettelijk van persoon tot persoon. Wel kan de bacterie of gist zich verspreiden naar andere haarzakjes op het eigen lichaam bij uitknijpen.

Let op: puistjes die snel uitbreiden, roodheid/warmte rond een groter gebied, koorts, gezwollen lymfeklieren of folliculitis langer dan twee weken aanwezig zijn redenen om een dermatoloog te raadplegen.

Twijfel je of het om folliculitis gaat? Een gecertificeerde Skindr-dermatoloog bekijkt je huid binnen 48 uur.

Folliculitis kan overal voorkomen waar haarzakjes aanwezig zijn.

In de baardstreek: door scheren (Staphylococcus aureus). Op de hoofdhuid: door zweten of verkeerde shampoo (Pityrosporum). In oksels en liezen: door scheren en wrijving. Op billen en in schaamstreek: door druk, wrijving en warmte. Op armen en benen: door scheren of epileren met strakke synthetische kleding.

De behandeling hangt af van de oorzaak.

Zelfzorg: warm natte kompressen, antiseptische zeep op basis van chloorhexidine of iso-betadine, loszittende katoenen kleding. Bij aanhoudende huidklachten kan ook eczeem als bijkomende aandoening een rol spelen.

Lokale en orale behandeling: bij bacteriële folliculitis fusidine-crème of orale antibiotica zoals flucloxacilline (via een arts verkrijgbaar). Bij gist-folliculitis ketoconazol-shampoo of antischimmelcapsules, verkrijgbaar via een dermatoloog (antibiotica werken niet bij deze vorm).

Preventie: scheer in de haargroeirichting, gebruik een scherp scheermesje, elektrisch scheren bij kroeshaar. Vermijd whirlpools met onvoldoende chloor.

Wanneer naar de dermatoloog: als folliculitis na twee weken niet verbetert, bij diepe pijnlijke ontsteking, terugkerende episodes, koorts of uitbreiding.

Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog, zonder doorverwijzing of wachtkamer.

Uitknijpen verspreidt bacteriën naar naburige haarzakjes en vergroot de kans op een furunkel of abces.

Antibiotica-crème bij gist-folliculitis werkt niet en kan de gist verergeren.

Vette (occlusieve) zalven of oliën verstoppen de haarzakjes verder.

Scheren over actieve laesies verspreidt bacteriën mechanisch.

Afwachten bij terugkerende folliculitis lost niets op: Staphylococcus aureus-dragerschap vereist gericht advies van een dermatoloog.

Is folliculitis besmettelijk?‍

Niet van persoon tot persoon. De bacterie kan zich wel verspreiden naar andere haarzakjes op je eigen lichaam bij uitknijpen.

Hoe lang duurt folliculitis?‍

Mild: 7 tot 14 dagen. Diep of terugkerend: langer, medische begeleiding nodig.

Mag ik de puistjes uitknijpen?‍

Nee. Verspreidt de bacterie en vergroot kans op diepere ontsteking.

Verdwijnt folliculitis vanzelf?‍

Oppervlakkig soms als de oorzaak wegvalt. Diep of terugkerend niet spontaan.

Is folliculitis hetzelfde als acne?‍

Nee. Bij folliculitis altijd een haartje in het midden. Acne heeft een bredere talgklier-oorzaak.

Welke shampoo helpt bij folliculitis op de hoofdhuid?‍

Bij Pityrosporum-folliculitis: ketoconazol of pyrithionezink. Raadpleeg een dermatoloog voor de juiste keuze.

Wanneer naar de dermatoloog?‍

Bij niet-verbetering na twee weken, terugkeer van de klachten, koorts, diepe zwellingen of twijfel over oorzaak. Via Skindr binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog.

Skindr dermatologen (www.skindr.com)
Gezondheid en Wetenschap (EBPNet/CEBAM): gezondheidenwetenschap.be
Thuisarts.nl (NHG): thuisarts.nl
DermNet NZ: dermnetnz.org/topics/folliculitis