Genitale wratten: symptomen, oorzaken & behandeling

Genitale wratten, medisch condylomata acuminata, zijn kleine vleesgekleurde of roze uitgroeisels op of rond de geslachtsdelen, veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). Ze worden ook gespeld als "genetale wratten" of "genetale wratjes": beide spellingen verwijzen naar dezelfde aandoening. Genitale wratten zijn de meest voorkomende virale seksueel overdraagbare aandoening.

Een belangrijke geruststelling: genitale wratten worden veroorzaakt door HPV type 6 en 11. Dit zijn andere types dan HPV 16 en 18, die gelinkt zijn aan baarmoederhalskanker en huidkanker. Genitale wratten worden niet kwaadaardig en vormen geen kankerrisico.

Niet elk bultje in de genitale zone is een genitale wrat. Fordyce-spots zijn onschuldige, lichtgele talgkliertjes die regelmatig voorkomen op de schaamlippen of penisschacht. Parelketting (pearly penile papules) zijn kleine, regelmatig gerangschikte bultjes rond de kroonrand van de penis, een normale anatomische variant. Genitale wratten onderscheiden zich ook duidelijk van parelwratjes en van gewone wratten op handen en voeten, die veroorzaakt worden door andere HPV-types en een andere besmettingsroute hebben.

Bij twijfel over wat je ziet, is een beoordeling door een gecertificeerde dermatoloog de kortste weg naar zekerheid. Via Skindr ontvang je die beoordeling op basis van foto's, binnen 48 uur en zonder doorverwijzing.

Genitale wratten ontstaan door overdracht van het humaan papillomavirus (HPV) via huid-op-huidcontact tijdens seksueel contact. Penetratie is niet vereist: ook anale seks, orogenitaal contact of direct contact van geslachtsdelen kan besmetting veroorzaken. Een condoom verlaagt het risico aanzienlijk, maar biedt geen volledige bescherming omdat HPV aanwezig kan zijn op huidgebieden buiten het condoomgebied.

De incubatietijd varieert van enkele weken tot twee jaar, met een gemiddelde van twee tot drie maanden. Dit verklaart waarom wratten kunnen opduiken zonder dat er sprake is van een recent nieuwe partner. Iemand kan HPV bij zich dragen zonder zelf zichtbare wratten te hebben (asymptomatisch dragerschap), en zo onbewust de infectie overdragen.

Meer dan 50 procent van seksueel actieve mensen raakt ooit in contact met HPV, zoals ook Thuisarts.nl bevestigt. Een verhoogd risico bestaat bij een verzwakt immuunsysteem, roken, veelvuldige wisselingen van seksuele partner of een vroege seksuele debut. Hoe eerder het immuunsysteem HPV herkent en aanpakt, hoe kleiner de kans dat wratten zich ontwikkelen.

Genitale wratten zijn een andere aandoening dan genitale herpes, die gepaard gaat met pijnlijke blaasjes, koortsgevoelens en brandende pijn. Ook chlamydia is een veelvoorkomende seksueel overdraagbare aandoening die verward kan worden met of tegelijkertijd kan voorkomen naast genitale wratten. Bij twijfel welke aandoening aan de orde is, is dermatologisch onderzoek aangewezen.

Genitale wratten zijn kleine, vleesgekleurde of roze bultjes die los voorkomen of samenklitten in bloemkoolachtige clusters. Ze kunnen glad of licht ruw zijn en variëren van nauwelijks zichtbaar tot enkele millimeters in diameter. In zeldzame gevallen groeien clusters uit tot groter oppervlak, zeker bij een sterk verzwakt immuunsysteem.

Op een lichte huidtint zijn ze herkenbaar als vleesgekleurde of lichtroze verhevenheden. Op een donkere huidtint kunnen genitale wratten een iets donkerdere of grijzere kleur aannemen, waardoor ze minder contrastrijk zijn. In beide gevallen is de bloemkoolachtige of ruwe textuur een belangrijk herkenningspunt.

Genitale wratten zijn doorgaans pijnloos. Soms treden lichte jeuk, een branderig gevoel of minimaal bloedverlies op na wrijving. Inwendige wratten, in de vagina, op de baarmoederhals of in het anale kanaal, zijn niet zichtbaar bij zelfonderzoek en worden ontdekt bij gynaecologisch of dermatologisch onderzoek.

Alarmsignalen die snelle medische beoordeling vereisen: snelle groei van de wratten, aanhoudende pijn of bloeding, een bultje op een ongebruikelijke locatie zoals de mond of keel, of gelijktijdige symptomen zoals koorts of afscheiding die kunnen wijzen op een bijkomende infectie.

Bij mannen komen genitale wratten voor op de schacht van de penis, de eikelrand, de voorhuid en het scrotum, maar ook in de lies en rondom de anus. Bij vrouwen bevinden ze zich op de kleine en grote schaamlippen, de vaginaopening en de baarmoederhals. Bij zowel mannen als vrouwen is de perianale zone een frequente locatie, ook bij mensen die geen anale seks hebben gehad: HPV kan via andere contactroutes naar dit gebied verspreid worden.

Na orogenitaal contact kunnen genitale wratten in zeldzame gevallen optreden op de lippen, tong of in de keel. Dit zijn de zogenoemde buccale of orofaryngeale condylomata.

Tijdens de zwangerschap kunnen bestaande wratten sneller groeien door hormonale veranderingen en een gewijzigde immuunrespons. In uitzonderlijke gevallen kan het virus worden overgedragen van moeder op kind tijdens de bevalling. Om die reden is het aangewezen genitale wratten tijdens de zwangerschap altijd door een arts te laten beoordelen.

Genitale wratten zijn behandelbaar. Welke aanpak het best werkt, hangt af van het aantal wratten, de locatie, de grootte en jouw persoonlijke voorkeur en situatie.

Lokale zalven via een arts

Lokale zalven via een arts verkrijgbaar zijn de meest gebruikte eerste behandelingsstap. Ze werken via twee mechanismen: sommige stimuleren het immuunsysteem om het HPV-virus aan te pakken, andere beschadigen de wratcellen direct. Ze worden aangebracht over een kuur van meerdere weken en vereisen consequente toepassing. Een dermatoloog adviseert het juiste product op basis van de locatie en de toestand van de huid.

Behandelingen door een dermatoloog

Cryotherapie (bevriezen met vloeibare stikstof) is de meest gehanteerde behandeling door een dermatoloog in de praktijk. De wrat wordt bevroren en sterft af. Meerdere sessies zijn vaak nodig. Laser, elektrocoagulatie of chirurgische verwijdering zijn opties bij omvangrijke of hardnekkige gevallen, zoals DermNet NZ beschrijft. Een gecertificeerde dermatoloog beoordeelt welke techniek geschikt is en verwijst door naar de juiste specialist wanneer dat nodig is.

Spontane verdwijning en preventie

Bij een sterk immuunsysteem kunnen genitale wratten soms vanzelf verdwijnen, gemiddeld na één tot twee jaar. Behandeling versnelt dit aanzienlijk en verlaagt tegelijkertijd het risico op verdere overdracht aan een partner.

Genitale wratten en zwangerschap: sommige behandelingen zijn tijdens de zwangerschap niet veilig. Bespreek de behandeloptie altijd met een arts als je zwanger bent of zwangerschap overweegt.

HPV-vaccinatie beschermt tegen type 6 en 11 die verantwoordelijk zijn voor de meeste genitale wratten. Vaccinatie werkt het best voor mensen die nog niet eerder in contact zijn geweest met HPV, en is het meest effectief vóór het begin van de seksuele activiteit. Meer informatie over HPV-vaccinatie vind je bij huidziekten.nl.

Via Skindr ontvang je binnen 48 uur advies van een gecertificeerde dermatoloog over de juiste volgende stap, zonder doorverwijzing van de huisarts.

Vrij verkrijgbare zalven of pleisters voor gewone wratten op handen of voeten zijn niet geschikt voor de genitale zone. Ze bevatten doorgaans salicylzuur in een concentratie die ernstige irritatie en weefselbeschadiging van de gevoelige genitale huid kan veroorzaken. Gebruik deze producten nooit op de geslachtsdelen, ook niet als de verpakking dit niet uitdrukkelijk verbiedt.

Krabben, openbreken of zelf proberen te verwijderen vergroot het risico op verspreiding van de wratten naar andere huidgebieden en verhoogt de kans op een secundaire bacteriële infectie.

Afwachten is geen goed idee bij pijn, aanhoudende bloeding, snelle groei van de wratten of tijdens de zwangerschap. In deze situaties is snelle dermatologische beoordeling noodzakelijk.

Een partner niet informeren terwijl je actieve genitale wratten hebt, verhoogt het risico op onbewuste overdracht van HPV.

Zijn genitale wratten besmettelijk?

Ja, via huid-op-huidcontact tijdens seksueel contact. Ook zonder zichtbare wratten kan HPV worden overgedragen. Een condoom verlaagt het risico aanzienlijk, maar biedt geen volledige bescherming.

Gaan genitale wratten vanzelf weg?

Soms wel. Bij een sterk immuunsysteem verdwijnen ze gemiddeld binnen één tot twee jaar vanzelf. Behandeling versnelt dit aanzienlijk en verlaagt het besmettingsrisico voor je partner.

Kunnen genitale wratten baarmoederhalskanker veroorzaken?

Nee. Genitale wratten worden veroorzaakt door HPV type 6 en 11. Dit zijn andere types dan HPV 16 en 18, die gelinkt zijn aan baarmoederhalskanker. Genitale wratten worden niet kwaadaardig.

Beschermt een condoom volledig?

Niet volledig. HPV kan aanwezig zijn op huidgebieden buiten het condoomgebied, zoals de schaamlippen, de lies of het scrotum. Condooms verlagen het risico aanzienlijk maar bieden geen honderd procent bescherming.

Helpt HPV-vaccinatie tegen genitale wratten?

Ja. HPV-vaccinatie beschermt ook tegen type 6 en 11. Het werkt het best voor mensen die nog niet in contact zijn geweest met HPV. Vraag je arts naar de mogelijkheden.

Moet ik mijn partner informeren?

Ja. Genitale wratten zijn overdraagbaar, ook zonder zichtbare wratten. Je partner informeren geeft hem of haar de kans zich te laten onderzoeken en zo nodig te laten behandelen.

Wanneer moet ik naar een dermatoloog?

Bij twijfel over de beoordeling, bij pijn of bloeding, bij snelle groei, als wratten terugkomen na behandeling, of tijdens een zwangerschap.

Kan Skindr helpen bij genitale wratten?

Ja. Via Skindr beoordeelt een gecertificeerde dermatoloog jouw situatie op basis van foto's en geeft binnen 48 uur advies, inclusief doorverwijzing indien nodig. Geen doorverwijzing van de huisarts vereist.